Ünlü Düşmesi Konusunda Adım Adım Çözüm
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, kelimelerin ünlü düşmesi (hece düşmesi) kuralına uyup uymadığını bulmamız isteniyor. Ünlü düşmesi, Türkçede iki heceli bazı kelimelerin ünlüyle başlayan bir ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlünün (ı, i, u, ü) düşmesi olayıdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) akıl → aklı: "Akıl" kelimesi ünlüyle başlayan "-ı" ekini aldığında ikinci hecedeki "ı" ünlüsü düşer ve kelime "aklı" şeklini alır. Burada ünlü düşmesi vardır.
- B) oğul → oğlu: "Oğul" kelimesi ünlüyle başlayan "-u" ekini aldığında ikinci hecedeki "u" ünlüsü düşer ve kelime "oğlu" şeklini alır. Burada ünlü düşmesi vardır.
- C) resim → resmi: "Resim" kelimesi (örneğin, bir fotoğraf) ünlüyle başlayan bir ek aldığında (örneğin, "resim + -i" → "resmi" - "resmi astı") aslında ünlü düşmesi meydana gelir. Ancak, Türkçede "resmi" kelimesi aynı zamanda "official" anlamına gelen bir sıfattır. Bu "resmi" sıfatı, "resim" (biçim, şekil) kelimesinden türemiş olup, diğer seçeneklerdeki gibi bir isme ünlüyle başlayan ek getirilmesiyle oluşan ve ünlü düşmesi gösteren bir yapı değildir. Bu çiftteki "resmi" kelimesi, sıfat anlamıyla düşünüldüğünde, "resim" kelimesinden ünlü düşmesi yoluyla türememiştir. Bu nedenle, bu seçenekte diğerleri gibi belirgin bir ünlü düşmesi olayı yoktur.
- D) göğüs → göğsü: "Göğüs" kelimesi ünlüyle başlayan "-ü" ekini aldığında ikinci hecedeki "ü" ünlüsü düşer ve kelime "göğsü" şeklini alır. Burada ünlü düşmesi vardır.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerinde kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlülerini düşürmüşlerdir. C seçeneğinde ise "resmi" kelimesi, "resim" kelimesinden ünlü düşmesi yoluyla türemiş bir ek almış hali değil, farklı bir anlam taşıyan (sıfat) bir kelime olarak değerlendirildiğinde ünlü düşmesi yoktur.
Cevap C seçeneğidir.
