Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem iyelik hem durum eki bir arada kullanılmıştır?
A) Bahçedeki çiçekler solmuş.
B) Annemin yemeğini yedim.
C) Kuşlar uçuyor.
D) Hızlı koşuyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda hem iyelik eki hem de durum ekini aynı anda almış bir kelimeyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu eklerin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- İyelik Ekleri: Bir varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren eklerdir. (Örnek: kalem-im, ev-in, kitap-ı)
- Durum Ekleri (Hal Ekleri): İsimlerin cümlede yüklendiği görevleri gösteren eklerdir. Başlıcaları şunlardır:
- Belirtme Durumu Eki (-i, -ı, -u, -ü)
- Yönelme Durumu Eki (-e, -a)
- Bulunma Durumu Eki (-de, -da, -te, -ta)
- Ayrılma Durumu Eki (-den, -dan, -ten, -tan)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bahçedeki çiçekler solmuş.
- "Bahçedeki" kelimesinde "bahçe" kök, "-de" bulunma durumu eki, "-ki" ise sıfat yapan ektir. Burada iyelik eki yoktur.
- "çiçekler" kelimesinde "çiçek" kök, "-ler" çoğul ekidir. Burada iyelik veya durum eki bir arada kullanılmamıştır.
- B) Annemin yemeğini yedim.
- "Annemin" kelimesinde "anne" kök, "-m" 1. tekil şahıs iyelik eki (benim annem) ve "-in" tamlayan (ilgi) durumu ekidir. Burada iyelik eki ve durum eki bir aradadır. Ancak bizden tek bir kelimede hem iyelik hem durum eki isteniyor. Bu kelime "Annemin" değil, "yemeğini" kelimesidir.
- "yemeğini" kelimesine dikkat edelim:
- "Yemek" kelimesi köktür.
- "-i" eki, 3. tekil şahıs iyelik ekidir (onun yemeği). Bu ek, yemeğin kime ait olduğunu belirtir.
- Bu iyelik ekinden sonra gelen "-n" harfi, iki ünlü arasına giren bir kaynaştırma harfidir.
- Son olarak gelen "-i" eki ise belirtme durumu ekidir (yemeği yedim). Bu ek, eylemden etkilenen nesneyi belirtir.
- Görüldüğü gibi, "yemeğini" kelimesinde önce iyelik eki (-i), ardından kaynaştırma harfi (-n) ve sonra da belirtme durumu eki (-i) bir arada kullanılmıştır. Bu, aradığımız özelliktir.
- C) Kuşlar uçuyor.
- "Kuşlar" kelimesinde "kuş" kök, "-lar" çoğul ekidir. İyelik veya durum eki yoktur.
- "uçuyor" kelimesi bir fiildir ve fiillere iyelik veya durum eki gelmez.
- D) Hızlı koşuyor.
- "Hızlı" kelimesinde "hız" kök, "-lı" yapım ekidir (isimden sıfat yapmıştır). İyelik veya durum eki yoktur.
- "koşuyor" kelimesi bir fiildir ve fiillere iyelik veya durum eki gelmez.
Bu analizler sonucunda, "Annemin yemeğini yedim." cümlesindeki "yemeğini" kelimesinin hem iyelik eki hem de durum ekini bir arada barındırdığını açıkça görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
