4. Birleşik kelimelerin kısaltmalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Her kelimenin ilk harfi alınarak yapılır.Sevgili öğrenciler, bu soruda birleşik kelimelerin kısaltmalarıyla ilgili verilen bilgilerden hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Her seçeneği tek tek inceleyelim ve Türk Dil Kurumu (TDK) kuralları çerçevesinde değerlendirelim.
Bu ifade yanlıştır. Kısaltmaların oluşumu her zaman bu şekilde değildir. Evet, bazı kısaltmalar (TDK - Türk Dil Kurumu, TBMM - Türkiye Büyük Millet Meclisi) her kelimenin ilk harfi alınarak yapılır. Ancak bazı kısaltmalar kelimelerin ilk heceleriyle (örneğin, BOTAŞ - Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi, TÖMER - Türkçe Öğretim Merkezi) veya sadece ilk kelimenin birkaç harfiyle (örneğin, Prof. - Profesör, Dr. - Doktor, Av. - Avukat) oluşturulur. Dolayısıyla "her kelimenin ilk harfi alınarak yapılır" ifadesi genelleme yaptığı için doğru değildir.
Bu ifade genellikle doğrudur. Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları genellikle büyük harflerle yazılır (TDK, NATO, PTT gibi). Elbette küçük harflerle yazılan kısaltmalar (cm, kg, Dr., Prof.) da vardır. Ancak birleşik kelimelerin ve özel adların kısaltmalarının büyük harflerle yazılması yaygın bir kuraldır. Bu nedenle, genel bir ifade olarak yanlış demek zordur, çünkü yaygın kullanım bu yöndedir.
Bu ifade de genellikle doğrudur. Büyük harflerle yapılan kısaltmaların sonuna (T.C. - Türkiye Cumhuriyeti ve T. - Türkçe kısaltmaları dışında) nokta konmaz (TDK, TBMM, NATO gibi). Küçük harflerle yapılan kısaltmaların sonuna ise nokta konur (Dr., Prof., Cad., Sok., vb. gibi). Soru, "birleşik kelimelerin kısaltmaları" derken genellikle büyük harfli kısaltmaları kastettiği için, bu ifade de genel olarak doğru kabul edilebilir.
Bu ifade kesinlikle doğrudur. Türkçede kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın açılımına göre değil, kısaltmanın kendisine göre, yani okunuşuna göre getirilir. Örneğin, TDK'nin (Türk Dil Kurumu'nun değil), PTT'ye (Posta Telgraf Telefon'a değil), NATO'dan (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nden değil). Bu kural, hem büyük harfli hem de küçük harfli kısaltmalar için geçerlidir (cm'yi, kg'dan gibi).
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Her kelimenin ilk harfi alınarak yapılır" ifadesinin, kısaltmaların oluşumundaki çeşitliliği göz ardı ettiği ve bu nedenle yanlış bir genelleme olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
