Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil duyulan geçmiş zaman kipinde kullanılmıştır?
A) Annem yemek pişirdi.
B) Dedem gençliğinde çok çalışmış.
C) Her gün kitap okurum.
D) Yarın maça gideceğiz.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiil kiplerini, özellikle de "duyulan geçmiş zaman" kipini doğru bir şekilde tanımamız isteniyor. Türkçede fiillerin zaman ve anlam özelliklerini belirten eklere kip ekleri denir. Duyulan geçmiş zaman kipi, eylemin geçmişte yapıldığını ancak konuşanın bu eyleme doğrudan tanık olmadığını, eylemi başkasından duyduğunu, sonradan fark ettiğini veya tahmin ettiğini ifade eder. Bu kipin eki -mış, -miş, -muş, -müş'tür.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Annem yemek pişirdi.
- Bu cümlede fiil "pişirdi"dir. Fiilin sonundaki -di eki, "görülen geçmiş zaman" (bilinen geçmiş zaman) kipidir. Bu kip, eylemin geçmişte yapıldığını ve konuşanın bu eyleme bizzat tanık olduğunu veya eylemden kesin olarak emin olduğunu gösterir. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- B) Dedem gençliğinde çok çalışmış.
- Bu cümlede fiil "çalışmış"tır. Fiilin sonundaki -mış eki, "duyulan geçmiş zaman" (öğrenilen geçmiş zaman) kipidir. Konuşan kişi, dedesinin gençliğinde çok çalıştığını kendisi görmemiş, başkalarından duymuş veya sonradan anlamıştır. Bu durum, duyulan geçmiş zaman kipinin tanımına tamamen uymaktadır.
- C) Her gün kitap okurum.
- Bu cümlede fiil "okurum"dur. Fiilin sonundaki -ur eki, "geniş zaman" kipidir. Geniş zaman, eylemin her zaman yapıldığını, alışkanlık haline geldiğini veya genel bir gerçeği ifade eder. Geçmiş zamanla bir ilgisi yoktur. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- D) Yarın maça gideceğiz.
- Bu cümlede fiil "gideceğiz"dir. Fiilin sonundaki -ecek eki, "gelecek zaman" kipidir. Gelecek zaman, eylemin henüz gerçekleşmediğini, gelecekte yapılacağını ifade eder. Geçmiş zamanla bir ilgisi yoktur. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, fiilin duyulan geçmiş zaman kipinde kullanıldığı cümlenin B seçeneğinde yer aldığını açıkça görmekteyiz.
Cevap B seçeneğidir.
