Hangi seçenekteki kelimeler sesteş kök değildir?
A) dal (ağaç) - dal (suya atlama)
B) at (hayvan) - at (fırlatma)
C) el (organ) - el (yabancı)
D) göz (organ) - gözlük
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "sesteş kök" olmayan seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle "sesteş kök" kavramını hatırlayalım:
- Sesteş (eş sesli) kelimeler, yazılışları ve okunuşları aynı olan ancak anlamları tamamen farklı olan kelimelerdir. Eğer bu kelimeler aynı zamanda birer kök halindeyse, onlara "sesteş kök" deriz.
- Örneğin, "yüz" kelimesi hem bir organ (insan yüzü) hem bir sayı (yüz) hem de bir eylem (yüzmek) anlamlarına gelebilir. Bunlar sesteş köklerdir çünkü her biri farklı bir anlamı temsil eden birer köktür.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) dal (ağaç) - dal (suya atlama)
- "Dal (ağaç)" kelimesi, bir ağacın kolu anlamına gelen bir isim köküdür.
- "Dal (suya atlama)" kelimesi ise, suya atlamak eylemini ifade eden bir fiil köküdür.
- Bu iki kelimenin yazılışı ve okunuşu aynıdır ancak anlamları tamamen farklıdır. Bu yüzden sesteş köklerdir.
- B) at (hayvan) - at (fırlatma)
- "At (hayvan)" kelimesi, bir hayvan türünü ifade eden bir isim köküdür.
- "At (fırlatma)" kelimesi ise, bir şeyi fırlatmak eylemini ifade eden bir fiil köküdür.
- Bu iki kelimenin de yazılışı ve okunuşu aynıdır ama anlamları tamamen farklıdır. Bu yüzden sesteş köklerdir.
- C) el (organ) - el (yabancı)
- "El (organ)" kelimesi, vücudumuzdaki bir organı ifade eden bir isim köküdür.
- "El (yabancı)" kelimesi ise, yabancı, başka kişi veya memleket anlamlarına gelen bir isim köküdür.
- Yazılışları ve okunuşları aynıdır, anlamları farklıdır. Bu yüzden sesteş köklerdir.
- D) göz (organ) - gözlük
- "Göz (organ)" kelimesi, vücudumuzdaki bir organı ifade eden bir isim köküdür.
- "Gözlük" kelimesi ise, "göz" kelimesine "-lük" yapım ekinin eklenmesiyle oluşmuş, göz için kullanılan bir eşyayı ifade eden türemiş bir kelimedir.
- Burada "göz" ve "gözlük" kelimeleri arasında bir anlam ilişkisi vardır. "Gözlük", "göz" kelimesinden türemiştir ve gözle ilgili bir anlam taşır. Anlamları tamamen farklı değildir, aksine birbirleriyle bağlantılıdır. Ayrıca "gözlük" bir kök değil, türemiş bir kelimedir. Bu nedenle sesteş kök değildirler.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, D seçeneğindeki kelimeler sesteş kök değildir, çünkü "gözlük" kelimesi "göz" kelimesinden türemiş ve onunla anlam bağı olan bir kelimedir.
Cevap D seçeneğidir.
