'Ki' nin bağlaç olduğu cümle hangisidir?
A) Sınıftaki öğrenciler dışarı çıktı.
B) Senin kitabın mavi, benimki kırmızı.
C) Öyle bir güldü ki herkes şaşırdı.
D) Dolaptaki elmaları yedik.
Merhaba sevgili öğrenciler!
'Ki'nin doğru kullanımını anlamak, Türkçe dil bilgisi için çok önemlidir. 'Ki' bazen bir bağlaç (iki cümleyi veya kelime grubunu birbirine bağlayan sözcük), bazen de bir ektir (kelimeye eklenerek yeni anlamlar katan parça) olabilir. Bu iki durumu ayırt etmenin en kolay yollarından birini öğrenelim:
- Bağlaç olan 'ki': Genellikle ayrı yazılır ve iki cümleyi veya düşünceyi birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz ama vurgu veya bağlantı zayıflar. En önemlisi, bağlaç olan 'ki'ye asla '-ler/-lar' çoğul eki getirilemez.
- Ek olan 'ki': Her zaman bitişik yazılır. Genellikle bir ismin yerini tutar (ilgi eki) veya bir ismi niteleyen sıfat yapar (sıfat yapan ek). Ek olan 'ki'ye '-ler/-lar' çoğul eki getirildiğinde anlamlı bir kelime oluşur. Örneğin, "evdeki" kelimesine '-ler' ekleyince "evdekiler" (evde olan kişiler) olur ve anlamlıdır.
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre inceleyelim:
- A) Sınıftaki öğrenciler dışarı çıktı.
- Buradaki 'ki' kelimeye bitişik yazılmıştır ('sınıftaki').
- 'Sınıftaki' kelimesine '-ler' ekini getirelim: "Sınıftakiler" (sınıfta olan kişiler) anlamlı oluyor. Bu 'ki', sıfat yapan ektir.
- B) Senin kitabın mavi, benimki kırmızı.
- Buradaki 'ki' kelimeye bitişik yazılmıştır ('benimki').
- 'Benimki' kelimesine '-ler' ekini getirelim: "Benimkiler" (bana ait olanlar) anlamlı oluyor. Bu 'ki', ilgi ekidir ve "benim kitabım" yerine kullanılmıştır.
- C) Öyle bir güldü ki herkes şaşırdı.
- Buradaki 'ki' kelimeden ayrı yazılmıştır ('güldü ki').
- 'Güldü ki' ifadesine '-ler' ekini getirmeyi deneyelim: "Güldükiler" anlamsız oluyor.
- Bu 'ki', iki cümleyi birbirine bağlamıştır ("Öyle bir güldü" ve "herkes şaşırdı"). Gülmenin sonucunu veya etkisini belirtiyor. Bu nedenle bağlaçtır.
- D) Dolaptaki elmaları yedik.
- Buradaki 'ki' kelimeye bitişik yazılmıştır ('dolaptaki').
- 'Dolaptaki' kelimesine '-ler' ekini getirelim: "Dolaptakiler" (dolapta olanlar) anlamlı oluyor. Bu 'ki', sıfat yapan ektir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, 'ki'nin ayrı yazıldığı ve '-ler' eki aldığında anlamsız olduğu tek seçenek C seçeneğidir. Bu yüzden C seçeneğindeki 'ki' bağlaçtır.
Cevap C seçeneğidir.
