Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' bağlaç değildir?
A) Öyle güzel bir resim çizdi ki herkes beğendi.
B) Evdeki patatesleri soydu.
C) O kadar üşüdüm ki titriyorum.
D) Çok çalıştı ki başarılı oldu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
'ki'nin yazımı ve görevi, Türkçede sıkça karşılaşılan ve dikkat gerektiren bir konudur. 'ki'nin bağlaç mı yoksa ek mi olduğunu anlamak için genellikle iki temel kuralı kullanırız:
- Bağlaç olan 'ki': Genellikle ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir, ancak cümledeki iki yargıyı birbirine bağlama görevi ortadan kalkar. Genellikle bir sebep, sonuç veya açıklama bildirir.
- Ek olan '-ki' (ilgi eki veya sıfat yapan ek): Her zaman bitişik yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur ve cümle anlamsızlaşır. Bir ismin yerini tutar (zamir görevi) ya da bir ismi niteleyerek sıfat yapar.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) Öyle güzel bir resim çizdi ki herkes beğendi.
- Buradaki 'ki' ayrı yazılmıştır.
- Cümleden çıkaralım: "Öyle güzel bir resim çizdi herkes beğendi." Cümlenin anlamı biraz eksik kalsa da temel yargı anlaşılır. 'ki' burada iki cümleyi birbirine bağlayarak bir sonuç ilişkisi kurmuştur. Bu nedenle 'ki' burada bir bağlaçtır.
- B) Evdeki patatesleri soydu.
- Buradaki '-ki' bitişik yazılmıştır.
- Cümleden çıkaralım: "Evde patatesleri soydu." Cümlenin anlamı tamamen değişir ve "evdeki" kelimesinin niteleme görevi ortadan kalkar. "Evdeki" kelimesi, "ev" ismine gelerek "patatesler" ismini niteleyen bir sıfat (hangi patatesler? evdeki patatesler) oluşturmuştur. Bu bir ektir (sıfat yapan -ki eki) ve bağlaç değildir.
- C) O kadar üşüdüm ki titriyorum.
- Buradaki 'ki' ayrı yazılmıştır.
- Cümleden çıkaralım: "O kadar üşüdüm titriyorum." Cümlenin anlamı biraz eksik kalsa da temel yargı anlaşılır. 'ki' burada iki cümleyi birbirine bağlayarak bir sonuç ilişkisi kurmuştur. Bu nedenle 'ki' burada bir bağlaçtır.
- D) Çok çalıştı ki başarılı oldu.
- Buradaki 'ki' ayrı yazılmıştır.
- Cümleden çıkaralım: "Çok çalıştı başarılı oldu." Cümlenin anlamı biraz eksik kalsa da temel yargı anlaşılır. 'ki' burada iki cümleyi birbirine bağlayarak bir sebep-sonuç ilişkisi kurmuştur. Bu nedenle 'ki' burada bir bağlaçtır.
Gördüğümüz gibi, B seçeneğindeki '-ki' bitişik yazılmış ve cümleden çıkarıldığında anlamı tamamen bozarak bir sıfat görevini üstlenmiştir. Diğer seçeneklerdeki 'ki' ise ayrı yazılmış ve iki cümleyi birbirine bağlama görevi görmüştür.
Cevap B seçeneğidir.
