Sevgili öğrenciler, bu soruda 'de' bağlacının doğru yazılıp yazılmadığını bulmamız isteniyor. Türkçede 'de' ve 'da' eklerinin ve bağlaçlarının yazımı sıkça karıştırılan bir konudur. Gelin, bu kuralı hatırlayarak seçenekleri tek tek inceleyelim:
- 'de/da' Bağlacı: Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya sadece "bile, dahi" anlamı kaybolur. Her zaman ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son harfine göre 'te/ta' şekline dönüşmez (ünsüz benzeşmesi kuralına uymaz).
- '-de/-da' Hâl Eki (Bulunma Durumu Eki): Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya çok değişir. Her zaman bitişik yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son harfine göre 'te/ta' şekline dönüşebilir (ünsüz benzeşmesi kuralına uyar).
Şimdi seçenekleri bu kurallara göre inceleyelim:
- A) O da bizimle gelecek.
- 'da'yı cümleden çıkaralım: "O bizimle gelecek." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece 'da'nın kattığı "o da diğerleri gibi" anlamı kayboluyor.
- Bu durumda 'da' bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) Kitapda çok güzel resimler var.
- 'da'yı cümleden çıkaralım: "Kitap çok güzel resimler var." Cümlenin anlamı bozuluyor, "kitabın içinde" anlamı kayboluyor.
- Bu durumda 'da' bir hâl ekidir (bulunma durumu eki) ve bitişik yazılması gerekir. Ayrıca, "kitap" kelimesi 'p' sert ünsüzüyle bittiği için '-da' eki '-ta' şekline dönüşmelidir (ünsüz benzeşmesi). Doğru yazımı "Kitapta" olmalıdır.
- Burada 'da' ayrı yazılmış ve ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmamıştır. Bu nedenle bu yazım yanlıştır.
- C) Sende biraz sabırlı ol.
- 'de'yi cümleden çıkaralım: "Sen biraz sabırlı ol." Cümlenin anlamı bozulmuyor, sadece 'de'nin kattığı "sen de diğerleri gibi" anlamı kayboluyor.
- Bu durumda 'de' bir bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
İncelemelerimiz sonucunda, B seçeneğindeki 'de'nin yanlış yazıldığını görüyoruz. Çünkü burada bir bağlaç değil, bulunma durumu eki vardır ve hem bitişik yazılmalı hem de ünsüz benzeşmesine uğramalıdır.
Cevap B seçeneğidir.
