Cumhuriyetin ilanı ile birlikte devlet başkanının seçilme şekli nasıl olmuştur?
A) Halk tarafından doğrudan seçimle
B) Meclis tarafından seçimle
C) Kalıtsal yolla
D) Askeri atamayla
Cumhuriyetin ilanı, Türk siyasi tarihinde çok önemli bir dönüm noktasıdır. Bu ilanla birlikte, devlet yönetim şekli kökten değişmiş ve yeni bir sistem benimsenmiştir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım:
- A) Halk tarafından doğrudan seçimle: Bu seçenek, Cumhuriyetin ilk yıllarındaki uygulamayı yansıtmamaktadır. Türkiye'de Cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesi uygulaması, çok daha sonraki bir dönemde, 2007 yılında yapılan anayasa değişikliği ile kabul edilmiş ve ilk kez 2014 yılındaki seçimlerde uygulanmıştır. Cumhuriyetin ilan edildiği dönemde böyle bir uygulama söz konusu değildi.
- B) Meclis tarafından seçimle: Bu seçenek doğrudur. Cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim 1923 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), yeni kurulan Cumhuriyet'in ilk Cumhurbaşkanını seçmiştir. Mustafa Kemal Atatürk, Meclis tarafından yapılan oylama sonucunda oy birliğiyle ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Bu sistem, uzun yıllar boyunca devam etmiş ve Cumhurbaşkanları Meclis üyeleri arasından veya Meclis tarafından seçilmiştir.
- C) Kalıtsal yolla: Bu seçenek kesinlikle yanlıştır. Kalıtsal yönetim, babadan oğula geçen veya aile soyuna dayalı bir yönetim şeklidir ve monarşilerde (krallık, imparatorluk gibi) görülür. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte, Osmanlı İmparatorluğu'ndaki saltanat sistemi tamamen kaldırılmış ve yerine halk egemenliğine dayalı bir sistem getirilmiştir.
- D) Askeri atamayla: Bu seçenek de yanlıştır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren, devlet başkanı askeri bir atama ile değil, demokratik süreçler (Meclis seçimi) sonucunda belirlenmiştir. Askeri müdahaleler olsa bile, devlet başkanının seçimi veya atanması her zaman hukuki bir zemine oturtulmaya çalışılmış ve genellikle Meclis'in onayı aranmıştır.
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte, devlet başkanının (Cumhurbaşkanının) belirlenmesinde milli egemenlik ilkesi benimsenmiş ve bu yetki Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verilmiştir. Meclis, halkın temsilcilerinden oluştuğu için, bu seçim dolaylı yoldan halkın iradesini yansıtmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
