Yazım kuralları LGS çıkmış sorular Test 1

🎓 Yazım kuralları LGS çıkmış sorular Test 1 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu "Yazım kuralları LGS çıkmış sorular Test 1" testinde karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Bu konuları iyi kavramak, LGS'de yazım kuralları sorularını doğru çözmeniz için çok önemlidir.

📌 Büyük Harflerin Kullanımı

Cümlelerin ve özel isimlerin doğru yazılması, yazım kurallarının en temelidir. Büyük harf kullanımı, metinlerde anlam karışıklığını önler ve okumayı kolaylaştırır.

• Cümleler her zaman büyük harfle başlar.
• Özel adlar (kişi adları, soyadları, takma adlar, unvanlar) her zaman büyük harfle başlar. Örnek: Mustafa Kemal Atatürk, Zeynep Hanım.
• Yer adları (kıta, ülke, il, ilçe, köy, mahalle, cadde, sokak, meydan, dağ, deniz, nehir, göl) büyük harfle başlar. Örnek: Asya Kıtası, Türkiye, İzmir, Kızılay Meydanı.
• Millet, dil, din ve mezhep adları büyük harfle başlar. Örnek: Türk, İngilizce, Müslümanlık, Hanefilik.
• Gezegen ve yıldız adları (coğrafi terim olarak kullanıldığında) büyük harfle başlar. Örnek: Mars, Dünya (coğrafi terimse), Güneş.
• Kurum, kuruluş ve iş yeri adları büyük harfle başlar. Örnek: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu.
• Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (aradaki "ve, ile, mi, de" gibi bağlaçlar küçük yazılır). Örnek: Nutuk, Milliyet Gazetesi.
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Örnek: 29 Ekim 1923 Salı günü. (Genel kullanımdaysa küçük: "Her salı pazara giderim.")
• Yön adları, bir yer adından önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük harfle başlar. Örnek: Batı Anadolu, Anadolu'nun batısı.

💡 İpucu: Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ('), yapım ekleri ise kesme işareti kullanılmadan bitişik yazılır. Örnek: Ankara'ya, Türkçenin.

📌 "De", "Ki" ve "Mi"nin Yazımı

Türkçede en çok karıştırılan yazım kurallarından biridir. Bu eklerin ve bağlaçların doğru yazımı, anlamı doğrudan etkiler.

• Bağlaç olan "de": Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz. "-da/-de" şekline dönüşmez, her zaman "de" veya "da" şeklindedir. Örnek: Sen de gel, kitap da okudu.
• Ek olan "-de": Bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. "-da/-de" veya "-ta/-te" şeklinde olabilir. Bulunma veya zaman anlamı katar. Örnek: Evde kimse yok, saat beşte buluşalım.
• Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır ve genellikle iki cümleyi birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında anlam çok bozulmaz. "-ler" eki getirilemez. Örnek: Duydum ki geliyormuşsun.
• Ek olan "-ki": Bitişik yazılır ve ilgi eki veya sıfat yapan ek olarak kullanılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. "-ler" eki getirilebilir. Örnek: Evdeki hesap, seninki daha güzel. (İstisnalar: Oysaki, mademki, belki, çünkü, hâlbuki, meğerki, sanki - bu kelimelerdeki "ki" bitişik yazılır.)
• Soru eki "mi": Her zaman ayrı yazılır. Kendinden sonra gelen ekler "mi"ye bitişik yazılır. Örnek: Geliyor musun? Güzel mi güzel bir gün. (Pekiştirme anlamı da katabilir.)

⚠️ Dikkat: "De" ve "ki"nin bağlaç mı ek mi olduğunu anlamak için cümleden çıkarma veya "-ler" eki getirme yöntemlerini kullanmak çok işe yarar!

📌 Birleşik Kelimelerin Yazımı

Birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturduğu birleşik kelimelerin bitişik mi yoksa ayrı mı yazılacağı sıkça karıştırılır.

• Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler:
  • Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi olanlar. Örnek: kaynana (kayın ana), nasıl (ne asıl), cumaertesi (cuma ertesi).
  • Her iki kelime veya ikinci kelime anlamını yitirip yeni bir kavramı karşılayanlar. Örnek: aslanağzı (çiçek), bülbülyuvası (tatlı), denizyıldızı (hayvan).
  • "Etmek, olmak" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya türemesi olursa. Örnek: hissetmek, kaybolmak.
  • Bazı renk adları. Örnek: narçiçeği, camgöbeği.
  • Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler. Örnek: aşevi, huzurevi.
  • Baş kelimesiyle kurulanlar. Örnek: başkomutan, başhekim.
  • Ara yönler. Örnek: güneydoğu, kuzeybatı.
• Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler:
  • Kelime gruplarından her iki kelime de veya ikinci kelime gerçek anlamını koruyorsa. Örnek: yer elması (elma türü), köpek balığı (balık türü).
  • Somut olarak yer bildiren alt, üst, ön sözleriyle kurulan birleşik kelimeler. Örnek: yer altı (gerçekten yerin altı), su altı. (Mecazi anlamdaysa bitişik: bilinçaltı, ayakaltı.)
  • "Etmek, olmak" yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya türemesi olmazsa. Örnek: yardım etmek, fark etmek.
  • Dış, iç, sıra sözleriyle kurulan birleşik kelimeler. Örnek: yurt dışı, hafta içi, yanı sıra.
  • Rakamla yazılan sayılar dışındaki sayı adları. Örnek: bin iki yüz elli.

💡 İpucu: Birleşik kelimenin anlamını düşünün! Eğer kelimelerden biri veya ikisi de kendi gerçek anlamından uzaklaşmışsa, genellikle bitişik yazılır.

📌 Sayıların ve Kısaltmaların Yazımı

Metin içinde sayıların ve çeşitli kısaltmaların doğru kullanımı, yazılı anlatımın düzenini sağlar.

• Sayıların Yazımı:
  • Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır. Örnek: üç ay sonra, iki hafta.
  • Para miktarı, ölçü, istatistikî veriler gibi durumlarda rakam kullanılır. Örnek: 15 kilogram, 1.500 TL.
  • Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek getirilir. Örnek: 3. (üçüncü), 5'inci.
  • Üleştirme sayıları (paylaştırma) her zaman yazıyla yazılır. Asla rakamla yazılmaz. Örnek: ikişer, üçer. (Yanlış: 2'şer, 3'er)
  • Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur. Örnek: 1.250, 15.000.000.
• Kısaltmaların Yazımı:
  • Kurum, kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları genellikle büyük harflerle yapılır ve aralarına nokta konmaz. Örnek: TDK (Türk Dil Kurumu), TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi). (İstisnalar: T.C. (Türkiye Cumhuriyeti), T. (Türkçe) gibi.)
  • Ölçü birimlerinin kısaltmaları küçük harfle yapılır ve sonuna nokta konmaz. Örnek: cm (santimetre), kg (kilogram).
  • Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler kelimenin okunuşuna göre, büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler ise kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre yazılır. Örnek: cm'ye (santimetreye), TDK'ye (Türk Dil Kurumu'na değil, TDK'ye).

⚠️ Dikkat: Üleştirme sayılarını rakamla yazma hatasına düşmeyin. "İkişer" doğru, "2'şer" yanlıştır.