🎓 MEB kazanım kavrama testleri 8. sınıf Test 1 - Ders Notu
Bu test, fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) ve cümle türleri (özne-yüklem ilişkisine, anlamına ve yapısına göre) konularını kapsamaktadır.
📌 Fiilimsiler 📝
Fiil kök veya gövdelerinden türeyerek cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiiller gibi çekimlenemezler (kip ve kişi eki alamazlar).
- İsim-fiil (ad-eylem): -ma, -ış, -mak ekleriyle yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Sıfat-fiil (ortaç): -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş ekleriyle yapılır. Cümlede sıfat gibi kullanılır.
- Zarf-fiil (ulaç/bağ-fiil): -ken, -alı/-eli, -madan/-meden, -ınca/-ince, -ıp/-ip, -arak/-erek, -dıkça/-dikçe, -casına/-cesine, -meksizin/-maksızın, -dığında/-diğinde ekleriyle yapılır. Cümlede zarf gibi kullanılır.
⚠️ Dikkat: Fiilimsiler fiil anlamını tamamen kaybetmezler. Bu yüzden fiilden türetilirler ve fiil gibi hareket bildirirler.
💡 İpucu: "-ma" eki hem isim-fiil eki hem de olumsuzluk eki olabilir. Cümledeki anlamına dikkat edin. Örneğin: "Dondurma yemek istiyorum." (isim-fiil) / "Bana bağırma!" (olumsuzluk eki)
📌 Cümle Türleri (Özne-Yüklem İlişkisine Göre) 🗣️
Cümleler, özne ve yüklem arasındaki ilişkiye göre dört farklı türe ayrılır.
- Etken Cümle: Öznenin işi doğrudan yaptığı cümlelerdir. (Özne bellidir ve işi yapar.)
- Edilgen Cümle: Öznenin işten etkilendiği cümlelerdir. (Özne belli değildir veya iş başkası tarafından yapılır. Yüklemde "-l, -n" ekleri bulunur.)
- Dönüşlü Cümle: Öznenin hem işi yaptığı hem de işten etkilendiği cümlelerdir. (Yüklemde "-l, -n" ekleri bulunur.)
- İşteş Cümle: İşin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığı cümlelerdir. (Yüklemde "-ş" eki bulunur.)
⚠️ Dikkat: Edilgen ve dönüşlü cümlelerde yüklemde "-l, -n" ekleri bulunur. Cümlenin anlamından hangisi olduğuna karar verilir.
📌 Cümle Türleri (Anlamına Göre) 🤔
Cümleler, ifade ettikleri anlamlara göre farklı türlere ayrılır.
- Olumlu Cümle: İşin yapıldığını veya durumun gerçekleştiğini bildirir.
- Olumsuz Cümle: İşin yapılmadığını veya durumun gerçekleşmediğini bildirir. (Yüklemde "-ma, -me, -sız, -siz, değil" gibi olumsuzluk bildiren ekler veya kelimeler bulunur.)
- Soru Cümlesi: Bir şeyi sormak için kullanılan cümlelerdir. ("mi" soru eki veya soru sözcükleri kullanılır.)
- Ünlem Cümlesi: Duygu (sevinç, üzüntü, şaşkınlık vb.) bildiren cümlelerdir.
📌 Cümle Türleri (Yapısına Göre) 🧱
Cümleler, içerdikleri yargı sayısına göre farklı türlere ayrılır.
- Basit Cümle: Tek yargı (tek yüklem) içeren cümlelerdir. İçinde fiilimsi bulunabilir.
- Bileşik Cümle: Birden fazla yargı (birden fazla yüklem) içeren cümlelerdir. Yan cümleler (fiilimsiler, şart cümleleri, vb.) ile bağlanabilir.
- Sıralı Cümle: Birden fazla cümlenin virgül veya noktalı virgül ile sıralanmasıyla oluşur.
- Bağlı Cümle: Birden fazla cümlenin bağlaçlarla (ve, veya, ama, fakat, çünkü vb.) bağlanmasıyla oluşur.
💡 İpucu: Bileşik cümlelerde genellikle fiilimsiler bulunur. Fiilimsiler, yan cümlecikler oluşturarak cümleyi bileşik hale getirir.
