Entimem (Eksiltili kıyas) Test 1

Entimem (eksiltili kıyas) nedir?

A) Bir mantık yürütme biçimi olup, sonucun veya bir öncülün açıkça belirtilmediği kıyastır.
B) Tüm öncüllerin ve sonucun açıkça belirtildiği klasik kıyastır.
C) Sadece iki öncülü olan basit bir mantık yapısıdır.
D) Sonucun yanlış olduğu hatalı bir akıl yürütme türüdür.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bugünkü sorumuz, mantık ve retorik alanında önemli bir kavram olan "Entimem" (eksiltili kıyas) üzerine. Bu kavramı adım adım açıklayarak doğru cevaba ulaşalım.

• 1. Kıyas Nedir?

  Öncelikle "kıyas" (syllogism) kavramını hatırlayalım. Kıyas, mantıkta, iki veya daha fazla önermeden (öncül) yola çıkarak üçüncü bir önermeye (sonuç) ulaşılan bir akıl yürütme biçimidir. Klasik bir kıyasta, tüm öncüller ve sonuç açıkça belirtilir.

  Örnek:

  • Öncül 1: Tüm insanlar ölümlüdür.
  • Öncül 2: Sokrates bir insandır.
  • Sonuç: O halde Sokrates ölümlüdür.

• 2. Entimem (Eksiltili Kıyas) Nedir?

  Entimem, klasik kıyasın özel bir türüdür. Entimemde, kıyası oluşturan öncüllerden biri veya sonucun kendisi açıkça ifade edilmez, ancak dinleyici veya okuyucu tarafından kolayca anlaşılır ve tamamlanır. Yani, bir kısmı "eksik" bırakılmış bir kıyastır. Bu eksik bırakma, genellikle o kısmın zaten herkes tarafından bilindiği veya bağlamdan kolayca çıkarılabileceği varsayımına dayanır.

  Entimem Örneği:

  • "Sokrates ölümlüdür, çünkü o bir insandır."

  Bu ifadede, "Tüm insanlar ölümlüdür" öncülü eksiktir. Ancak bu bilgi genel kabul gördüğü için, dinleyici bu eksik öncülü zihninde tamamlar ve akıl yürütmeyi anlar.

  Başka bir örnek:

  • "Bu araba güvenlidir, çünkü Volvo'dur."

  Burada eksik olan öncül "Tüm Volvo'lar güvenlidir" şeklindedir. Bu öncül belirtilmese de, genellikle marka algısı nedeniyle dinleyici tarafından tamamlanır.

• 3. Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
  • A) Bir mantık yürütme biçimi olup, sonucun veya bir öncülün açıkça belirtilmediği kıyastır.

    Bu tanım, entimemin tam olarak ne olduğunu açıklamaktadır. Entimemin temel özelliği, kıyasın bir parçasının (öncül veya sonuç) açıkça ifade edilmemesi, ancak ima edilmesi veya anlaşılmasıdır.

  • B) Tüm öncüllerin ve sonucun açıkça belirtildiği klasik kıyastır.

    Bu tanım, entimemi değil, tam ve eksiksiz bir "klasik kıyası" ifade eder. Entimem, klasik kıyasın aksine, bir parçası eksik olanıdır.

  • C) Sadece iki öncülü olan basit bir mantık yapısıdır.

    Klasik kıyaslar da genellikle iki öncül ve bir sonuçtan oluşur. Entimemin ayırt edici özelliği sadece öncül sayısı değil, bir kısmının eksik olmasıdır. Bu seçenek, entimemin özünü tam olarak yansıtmaz.

  • D) Sonucun yanlış olduğu hatalı bir akıl yürütme türüdür.

    Entimem, hatalı bir akıl yürütme türü değildir. Eksik bırakılan öncül veya sonuç doğru olduğu sürece, entimem de geçerli bir akıl yürütme biçimidir. Hatalı akıl yürütmeler "safsata" (fallacy) olarak adlandırılır.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, entimemin temel özelliği, kıyasın bir parçasının (öncül veya sonuç) açıkça belirtilmemesi, ancak ima edilmesi veya anlaşılmasıdır.

Cevap A seçeneğidir.