Zarf-fiil ekleri kodlaması (Kenyalı Asiye) Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "Kenyalı Asiye" kodlamasındaki ilk zarf-fiil eki kullanılmıştır?

A) Güneş doğunca yola çıktık.
B) Koşarak okula gitti.
C) Yemek yemeden dışarı çıktı.
D) Çalıştıkça başarılı oluyor.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruyu çözmek için öncelikle zarf-fiil (bağ-fiil, ulaç) eklerini ve "Kenyalı Asiye" kodlamasının ne anlama geldiğini hatırlayalım. Zarf-fiiller, fiillere gelerek onları cümlede zarf görevinde kullanan eklerdir.

• 1. Adım: "Kenyalı Asiye" kodlamasını ve temsil ettiği zarf-fiil eklerini hatırlayalım.

  "Kenyalı Asiye" kodlaması, Türkçedeki bazı önemli zarf-fiil eklerini akılda tutmak için kullanılan yaygın bir yöntemdir. Bu kodlama genellikle şu ekleri temsil eder:

  • Ken (-ken)
  • Yalı (-alı, -eli)
  • Ası (-asıya, -esiye)
  • Siye (genellikle -maksızın, -meksizin veya -dıkça, -dikçe eklerini temsil eder)
  • İnce (-ınca, -ince, -unca, -ünce)
  • Yerek (-arak, -erek)
  • Erek (genellikle -ip, -ıp, -up, -üp eklerini temsil eder)
• 2. Adım: Seçeneklerdeki cümlelerde bulunan zarf-fiil eklerini belirleyelim.
  • A) Güneş doğunca yola çıktık. (doğ- + -unca zarf-fiil eki)
  • B) Koşarak okula gitti. (koş- + -arak zarf-fiil eki)
  • C) Yemek yemeden dışarı çıktı. (ye- + -meden zarf-fiil eki)
  • D) Çalıştıkça başarılı oluyor. (çalış- + -tıkça zarf-fiil eki)
• 3. Adım: "Kenyalı Asiye" kodlamasında yer almayan zarf-fiil ekini eleyelim.

  Yukarıdaki "Kenyalı Asiye" listemize baktığımızda, "-meden" eki doğrudan bu kodlamanın içinde yer almaz. Genellikle "Kenyalı Asiye ince ip atarak maden dağında durmaksızın yürüdü" gibi daha uzun bir kodlamanın "maden" kısmında bulunur. Soru sadece "Kenyalı Asiye" kodlamasını belirttiği için C seçeneğini eleyebiliriz.

• 4. Adım: Kalan seçeneklerdeki eklerin "Kenyalı Asiye" kodlamasında yer aldığını ve genel zarf-fiil ekleri sıralamasındaki yerlerini değerlendirelim.

  Kalan seçeneklerdeki ekler ve "Kenyalı Asiye" ile ilişkileri:

  • A) -ınca (İnce)
  • B) -arak (Yerek)
  • D) -dıkça (Siye veya daha uzun kodlamadaki "dağında")

  Soruda "ilk zarf-fiil eki" ifadesi, genellikle dil bilgisi kitaplarında veya öğretimde benimsenen yaygın sıralamayı ifade eder. Türkçede zarf-fiil eklerinin genel kabul görmüş bir sıralaması şöyledir:

  1. -ip, -ıp, -up, -üp
  2. -arak, -erek
  3. -ınca, -ince, -unca, -ünce
  4. -ken
  5. -alı, -eli
  6. -dıkça, -dikçe, -dukça, -dükçe
  7. -asıya, -esiye
  8. -maksızın, -meksizin
  9. -r...-maz (gelir gelmez)
  10. -a...-a (güle güle)
• 5. Adım: Seçeneklerdeki eklerin bu sıralamadaki yerlerini bulalım.
  • Bu sıralamada ilk sırada yer alan "-ip" eki seçeneklerde bulunmamaktadır.
  • İkinci sırada yer alan "-arak" eki, B seçeneğinde bulunmaktadır.
  • Üçüncü sırada yer alan "-ınca" eki, A seçeneğinde bulunmaktadır.
  • Altıncı sırada yer alan "-dıkça" eki, D seçeneğinde bulunmaktadır.

  Buna göre, "Kenyalı Asiye" kodlamasıyla temsil edilen ve seçeneklerde yer alan zarf-fiil ekleri arasında, genel sıralamada ilk sırada bulunan ek "-arak" ekidir.

Cevap B seçeneğidir.