🎓 Bursluluk sınavı dersleri ve soru dağılımı Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, bursluluk sınavına hazırlanan öğrenciler için "Test 1" kapsamında yer alabilecek Türkçe, Matematik ve Fen Bilimleri konularının temel özetlerini içermektedir. Sınavda karşılaşabileceğiniz önemli kavramları sade bir dille anlamanıza yardımcı olmayı amaçlar.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiilin bütün özelliklerini taşımayan, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Cümlede yüklem olamazlar.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Örnek: okuma, gidiş, gelmek.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur ve ismi niteler. Örnek: koşan adam, gelecek zaman.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -maksızın, -casına" ekleri gelerek oluşur ve fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir. Örnek: gülerek konuştu, gelince haber ver.
💡 İpucu: İsim-fiil eklerinden "-ma" olumsuzluk ekiyle karıştırılmamalıdır. Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını anlamak için olumsuzluk eki (-me/-ma) alıp almadığına bakılabilir. Fiilimsiler olumsuzluk eki alabilirken, kalıplaşmış isimler (örneğin "dondurma" bir yiyecek adıysa) almaz.
📝 Yazım Kuralları
Türkçe'de doğru ve anlaşılır iletişim için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Özellikle büyük harflerin ve birleşik kelimelerin yazımı sıkça karıştırılır.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları), unvanlar, kurum adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kaybı veya ses düşmesi/türemesi varsa bitişik yazılır (örn: kaybolmak, pazartesi). Anlam kaybı veya ses olayı yoksa genellikle ayrı yazılır (örn: deniz anası, çay evi).
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı: Bağlaç olan "de" ayrı, ek olan "-de" bitişik yazılır. Bağlaç olan "ki" ayrı, ek olan "-ki" bitişik yazılır. (Kural: "de"yi cümleden çıkarınca anlam bozulmazsa bağlaçtır. "ki"nin yerine "-ler" eki getirilebiliyorsa ektir.)
⚠️ Dikkat: "Her şey", "birçok", "hiçbir", "yüz yüze" gibi kelimelerin yazımına özellikle dikkat edin. "Her şey" her zaman ayrı yazılırken, "birçok" ve "hiçbir" bitişik yazılır.
✏️ Noktalama İşaretleri
Yazılı anlatımda duygu, düşünce ve anlamı doğru aktarabilmek için noktalama işaretleri kullanılır. En sık karşılaşılanları şunlardır:
- Nokta (.): Cümle sonuna konur, bazı kısaltmaların sonuna gelir, sıra sayılarını belirtir.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırır, sıralı cümleleri ayırır, ara sözleri ayırır, hitaplardan sonra kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya kelimelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
💡 İpucu: Virgül, bir cümlenin öznesini yüklemden ayırmak için kullanılmaz. Ancak özne uzunsa karışıklığı önlemek için kullanılabilir.
➕ Doğal Sayılarla İşlemler ve İşlem Önceliği
Doğal sayılar, sıfırdan başlayarak sonsuza kadar giden sayılardır ($0, 1, 2, 3, ...$). Bu sayılarla yapılan dört işlem ve işlem önceliği kuralları matematikte temeldir.
- Dört İşlem: Toplama ($+$), Çıkarma ($-$), Çarpma ($\times$), Bölme ($\div$).
- İşlem Önceliği: Bir ifadede birden fazla işlem varsa belirli bir sıra takip edilir:
- Parantez içindeki işlemler.
- Üslü ifadeler.
- Çarpma veya Bölme (Soldan sağa doğru yapılır).
- Toplama veya Çıkarma (Soldan sağa doğru yapılır).
💡 İpucu: İşlem önceliğini hatırlamak için "PÜÇT" (Parantez, Üs, Çarpma/Bölme, Toplama/Çıkarma) kısaltmasını kullanabilirsiniz.
Örnek: $10 + 2 \times (6 - 1)^2 \div 5$ işlemini adım adım çözelim:
- Parantez içi: $(6 - 1) = 5$
- Üslü ifade: $5^2 = 25$
- İfade şimdi: $10 + 2 \times 25 \div 5$
- Çarpma/Bölme (soldan sağa): $2 \times 25 = 50$
- İfade şimdi: $10 + 50 \div 5$
- Çarpma/Bölme (soldan sağa): $50 \div 5 = 10$
- Toplama: $10 + 10 = 20$
Sonuç: $20$.
➖ Tam Sayılarla İşlemler
Tam sayılar, doğal sayılarla birlikte negatif sayıları da içeren sayılardır ($..., -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, ...$). Tam sayılarla toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemleri belirli kurallara göre yapılır.
- Toplama:
- Aynı işaretli sayılar toplanırken, işaretleri korunarak mutlak değerleri toplanır. Örnek: $(-3) + (-5) = -8$.
- Zıt işaretli sayılar toplanırken, mutlak değeri büyük olan sayının işareti alınır ve mutlak değerleri farkı bulunur. Örnek: $(-7) + 4 = -3$.
- Çıkarma: Çıkarma işlemi, çıkan sayının işaretini değiştirip toplama işlemine dönüştürülür. Örnek: $5 - (-3) = 5 + 3 = 8$.
- Çarpma ve Bölme:
- Aynı işaretli iki sayının çarpımı veya bölümü pozitiftir. Örnek: $(-2) \times (-3) = 6$, $10 \div 2 = 5$.
- Zıt işaretli iki sayının çarpımı veya bölümü negatiftir. Örnek: $(-4) \times 3 = -12$, $15 \div (-3) = -5$.
⚠️ Dikkat: "Eksi ile eksinin çarpımı artıdır" kuralını unutmayın. Günlük hayatta borç alma-verme gibi senaryolarla tam sayıları düşünebilirsiniz.
🔬 Maddenin Tanecikli Yapısı
Evrendeki her şey maddedir ve madde; atom adı verilen çok küçük, gözle görülemeyen taneciklerden oluşur. Atomlar bir araya gelerek molekülleri oluşturur.
- Atom: Maddenin en küçük yapı birimidir. Çekirdek (proton ve nötron içerir) ve elektronlardan oluşur.
- Molekül: İki veya daha fazla atomun bir araya gelerek oluşturduğu yapıdır. Aynı cins atomlardan (örneğin $O_2$) veya farklı cins atomlardan (örneğin $H_2O$) oluşabilir.
- Maddenin Halleri: Madde doğada katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç temel halde bulunur. Bu haller arasındaki geçişlere hal değişimi denir.
- Hal Değişimi: Isı alarak veya vererek gerçekleşir.
- Erime (Katıdan sıvıya - ısı alır)
- Donma (Sıvıdan katıya - ısı verir)
- Buharlaşma (Sıvıdan gaza - ısı alır)
- Yoğuşma (Gazdan sıvıya - ısı verir)
- Süblimleşme (Katıdan gaza - ısı alır)
- Kırağılaşma (Gazdan katıya - ısı verir)
💡 İpucu: Bir bardak suyun içindeki su moleküllerinin sürekli hareket halinde olduğunu, buharlaştığında moleküllerin daha hızlı hareket ettiğini ve birbirlerinden uzaklaştığını hayal edin.
