Hangi cümlede nesne almayan bir fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar, bahçede top oynadı.
B) Ağaçlar, sonbaharda sarardı.
C) Müşteri, garsona sipariş verdi.
D) Sanatçı, güzel bir resim çizdi.
Bu soruda, yüklemi (fiili) nesne almayan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "nesne" kavramını hatırlayalım:
- Nesne (Düz Tümleç): Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır. Yükleme sorulan "ne?", "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verir. Eğer bir fiil bu sorulara cevap veren bir sözcük veya sözcük grubu alıyorsa, o fiil nesne alan bir fiildir (geçişli fiil). Eğer almıyorsa, nesne almayan bir fiildir (geçişsiz fiil).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar, bahçede top oynadı. Bu cümlede yüklem "oynadı" fiilidir. Yükleme "ne oynadı?" diye sorduğumuzda "top" cevabını alırız. "Top" kelimesi bu cümlenin nesnesidir. Dolayısıyla bu fiil nesne almıştır.
- B) Ağaçlar, sonbaharda sarardı. Bu cümlede yüklem "sarardı" fiilidir. Yükleme "ne sarardı?" diye sorduğumuzda "ağaçlar" cevabını alırız. Ancak "ağaçlar" cümlenin öznesidir (işi yapan). "Neyi sarardı?" veya "kimi sarardı?" diye sorduğumuzda herhangi bir cevap alamayız. Bu fiil, işten etkilenen bir varlık (nesne) almamıştır. Dolayısıyla bu fiil nesne almayan bir fiildir.
- C) Müşteri, garsona sipariş verdi. Bu cümlede yüklem "verdi" fiilidir. Yükleme "ne verdi?" diye sorduğumuzda "sipariş" cevabını alırız. "Sipariş" kelimesi bu cümlenin nesnesidir. Dolayısıyla bu fiil nesne almıştır.
- D) Sanatçı, güzel bir resim çizdi. Bu cümlede yüklem "çizdi" fiilidir. Yükleme "ne çizdi?" diye sorduğumuzda "güzel bir resim" cevabını alırız. "Güzel bir resim" sözcük grubu bu cümlenin nesnesidir. Dolayısıyla bu fiil nesne almıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "sarardı" fiilinin nesne almadığı tek cümlenin B seçeneği olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
