Aşağıdaki cümlelerden hangisinde geçişsiz bir fiil bulunmaktadır?
A) Dedem, her sabah gazete okur.
B) Kuşlar, gökyüzünde uçuştu.
C) Manav, taze meyveler sattı.
D) Terzi, yeni bir elbise dikti.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuzda, fiillerin önemli bir özelliği olan "geçişli" ve "geçişsiz" olma durumunu inceleyeceğiz. Bir fiilin geçişli mi yoksa geçişsiz mi olduğunu anlamak için fiile "neyi?", "kimi?" veya "ne?" sorularını sorarız. Eğer bu sorulara cevap alabiliyorsak, yani fiil bir nesne alabiliyorsa, o fiil geçişlidir. Eğer bu sorulara cevap alamıyorsak, yani fiil bir nesne almıyorsa, o fiil geçişsizdir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dedem, her sabah gazete okur.
- Bu cümlede fiil "okur"dur.
- "Dedem ne okur?" diye sorduğumuzda cevabımız "gazete"dir. "Gazete" kelimesi fiilin nesnesidir.
- Dolayısıyla "okumak" fiili geçişli bir fiildir.
- B) Kuşlar, gökyüzünde uçuştu.
- Bu cümlede fiil "uçuştu"dur.
- "Kuşlar neyi uçuştu?", "Kuşlar kimi uçuştu?" veya "Kuşlar ne uçuştu?" diye sorduğumuzda herhangi bir nesne cevabı alamayız. "Gökyüzünde" kelimesi yer bildiren bir zarftır, nesne değildir.
- Dolayısıyla "uçuşmak" fiili geçişsiz bir fiildir.
- C) Manav, taze meyveler sattı.
- Bu cümlede fiil "sattı"dır.
- "Manav ne sattı?" diye sorduğumuzda cevabımız "taze meyveler"dir. "Taze meyveler" kelimesi fiilin nesnesidir.
- Dolayısıyla "satmak" fiili geçişli bir fiildir.
- D) Terzi, yeni bir elbise dikti.
- Bu cümlede fiil "dikti"dir.
- "Terzi ne dikti?" diye sorduğumuzda cevabımız "yeni bir elbise"dir. "Yeni bir elbise" kelimesi fiilin nesnesidir.
- Dolayısıyla "dikmek" fiili geçişli bir fiildir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, sadece B seçeneğindeki "uçuştu" fiilinin bir nesne almadığını ve dolayısıyla geçişsiz olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
