9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 2. Yazılı Senaryo 5 Test 3

"Sözün inceliği, sadece doğru kelimeleri seçmekle kalmaz, aynı zamanda o kelimelerin hangi bağlamda, hangi tonlamayla ve hangi niyetle kullanıldığını da kapsar." Bu tanıma göre, aşağıdaki durumlardan hangisi "sözün inceliği" ilkesine en uygun örnektir?

A) Bir tartışmada haklı olduğunu kanıtlamak için yüksek sesle konuşmak.
B) Bir arkadaşının hatasını, onu rencide etmeden, özel bir sohbette dile getirmek.
C) Bir topluluk önünde, espri yapmak amacıyla birinin fiziksel özelliğini alaya almak.
D) Resmi bir yazışmada, samimi bir dil kullanarak kişisel görüşleri ifade etmek.
E) Bir eleştiriyi, muhatabının tüm çabalarını yok sayarak, sert bir dille yapmak.

Sevgili öğrenciler, bu soruda "sözün inceliği" kavramını ve bu kavramın günlük hayattaki yansımalarını anlamamız isteniyor. Tanımda belirtildiği gibi, sözün inceliği sadece doğru kelimeleri seçmekle kalmaz, aynı zamanda bu kelimelerin hangi ortamda (bağlam), hangi ses tonuyla (tonlama) ve hangi amaçla (niyet) kullanıldığını da kapsar. Yani, iletişim kurarken karşımızdaki kişiye saygı duymak, empati göstermek ve sözlerimizin etkisini düşünmek demektir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Bir tartışmada haklı olduğunu kanıtlamak için yüksek sesle konuşmak.

  Bu durum, sözün inceliğine uygun değildir. Yüksek sesle konuşmak, genellikle karşı tarafı bastırmaya veya sindirmeye yönelik bir davranıştır ve saygıdan uzaktır. Tonlama açısından incelik barındırmaz.

• B) Bir arkadaşının hatasını, onu rencide etmeden, özel bir sohbette dile getirmek.

  Bu seçenek, "sözün inceliği" tanımına en uygun örnektir. Çünkü:

  • Doğru kelime seçimi: "Onu rencide etmeden" ifadesi, kelimelerin özenle seçildiğini gösterir.
  • Bağlam: "Özel bir sohbette" dile getirmek, arkadaşınızın mahremiyetine ve onuruna saygı duyulduğunu, onu başkalarının önünde utandırmaktan kaçınıldığını gösterir.
  • Tonlama: "Rencide etmeden" ifadesi, yumuşak, anlayışlı ve yapıcı bir tonlamanın kullanıldığını ima eder.
  • Niyet: Arkadaşının hatasını düzeltmesine yardımcı olmak gibi yapıcı bir niyet taşır.

  Bu durum, hem kelimelerin, hem bağlamın, hem tonlamanın hem de niyetin incelikle harmanlandığını gösterir.

• C) Bir topluluk önünde, espri yapmak amacıyla birinin fiziksel özelliğini alaya almak.

  Bu durum, sözün inceliğine tamamen aykırıdır. Birinin fiziksel özelliğiyle alay etmek, o kişiyi küçük düşürmek ve incitmektir. Bağlam (topluluk önü) ve niyet (espri yapmak) ne olursa olsun, bu tür bir davranış saygısızlık ve kaba bir iletişim biçimidir.

• D) Resmi bir yazışmada, samimi bir dil kullanarak kişisel görüşleri ifade etmek.

  Bu durum, sözün inceliğine uygun değildir. Resmi bir yazışma, belirli bir dil ve üslup gerektirir. Samimi bir dil kullanmak, bağlama uygunsuzluk yaratır ve profesyonellikten uzaklaşır. Doğru kelime seçimi ve bağlam uyumu açısından incelik barındırmaz.

• E) Bir eleştiriyi, muhatabının tüm çabalarını yok sayarak, sert bir dille yapmak.

  Bu durum da sözün inceliğine aykırıdır. Eleştiri yapıcı olmalı ve karşı tarafın çabalarını göz ardı etmemelidir. "Sert bir dille" eleştiri yapmak, tonlama ve niyet açısından incelikten uzaktır, genellikle yıkıcı bir etki yaratır.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, B seçeneği "sözün inceliği" tanımında belirtilen tüm unsurları en iyi şekilde karşılamaktadır.

Cevap B seçeneğidir.