🎓 7. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 2 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 7. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz ana konuları basitleştirilmiş bir şekilde özetlemektedir. Sınavınızda özellikle Türk tarihinde önemli dönemler ve ülkemizdeki nüfus ile yerleşme konularına odaklanmanız gerekmektedir.
📌 Türk Tarihinde Yolculuk: İlk Türk Devletleri ve İslamiyet
Bu bölümde, İslamiyet öncesi kurulan ilk Türk devletlerini ve Türklerin İslamiyet'le tanışma sürecini hatırlayacağız. Bu dönem, Türklerin kültürel ve siyasi dönüşümünde önemli bir yere sahiptir.
- Göktürkler: Türk adını kullanan ilk devlet olup, Orhun Yazıtları Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı eserleridir.
- Uygurlar: Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Bu durum mimari ve sanatsal gelişmelerine yol açmıştır.
- İslamiyet'in Doğuşu: Hz. Muhammed'in tebliğiyle Arabistan'da doğan İslam dini, kısa sürede geniş coğrafyalara yayılmıştır.
- Türklerin İslamiyet'i Kabulü: 751 yılındaki Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'i yakından tanımasında ve kitleler halinde benimsemesinde önemli bir dönüm noktası olmuştur. Karahanlılar, İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devletlerinden biridir.
💡 İpucu: Orhun Yazıtları'nın Türk dili ve tarihi için önemini, Uygurların yerleşik hayata geçişinin sonuçlarını ve Talas Savaşı'nın Türk-İslam tarihindeki yerini iyi öğrenin.
📌 Büyük Selçuklu Devleti ve Anadolu'nun Kapıları
Büyük Selçuklu Devleti, Türklerin Anadolu'ya yerleşmesinde ve İslam dünyasının korunmasında kritik bir rol oynamıştır. Bu dönem, Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinin başlangıcıdır.
- Kuruluş ve Yükseliş: Tuğrul Bey tarafından kurulan Büyük Selçuklu Devleti, Alparslan ve Melikşah dönemlerinde en parlak zamanlarını yaşamıştır.
- Pasınlar Savaşı (1048): Selçukluların Bizans ile yaptığı ilk büyük savaştır ve Anadolu'ya keşif akınları için zemin hazırlamıştır.
- Malazgirt Savaşı (1071): Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusunun Bizans'ı yenmesiyle Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır. Bu savaş, Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinin başlangıcıdır.
- Kültür ve Medeniyet: Selçuklular döneminde medreseler (Nizamiye Medreseleri gibi), camiler, kervansaraylar inşa edilerek bilim ve sanat desteklenmiştir.
⚠️ Dikkat: Malazgirt Savaşı'nın Anadolu tarihi için bir dönüm noktası olduğunu ve sonuçlarını (Anadolu'da Türk beyliklerinin kurulması gibi) asla unutmayın.
📌 Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu ve Yükselişi
Osmanlı Devleti, küçük bir beylikten çıkarak üç kıtaya yayılan büyük bir imparatorluk haline gelmiştir. Bu süreç, Türk ve dünya tarihinde önemli izler bırakmıştır.
- Kuruluş Nedenleri: Bizans'ın zayıflaması, Anadolu'daki siyasi boşluk, gaza ruhu (İslamiyet'i yayma düşüncesi) ve coğrafi konumu (Bizans sınırında olması) Osmanlı'nın büyümesinde etkili olmuştur.
- Önemli Padişahlar ve Fetihler: Osman Bey tarafından kurulan devlet, Orhan Bey döneminde teşkilatlanmış, I. Murat döneminde Balkanlara yayılmış, Yıldırım Bayezid döneminde büyük fetihler yapılmıştır.
- İstanbul'un Fethi (1453): Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedilen İstanbul, Osmanlı'ya başkent olmuş ve dünya tarihi açısından bir dönemin kapanıp yeni bir dönemin başlamasına neden olmuştur.
- Yükseliş Dönemi: Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde Osmanlı Devleti en geniş sınırlarına ulaşmış, siyasi, askeri ve kültürel alanda büyük başarılar elde etmiştir.
💡 İpucu: İstanbul'un Fethi'nin hem Osmanlı hem de dünya tarihi açısından sonuçlarını (ticaret yollarının değişmesi, bilimsel gelişmeler) iyi kavrayın.
📌 Nüfus ve Yerleşme: Temel Kavramlar
Bu bölüm, bir ülkenin veya bölgenin nüfus yapısını ve insanların nerelerde, neden yaşadığını anlamamızı sağlar. Nüfus ve yerleşme, bir ülkenin gelişmişlik düzeyi hakkında da ipuçları verir.
- Nüfus Nedir?: Belirli bir zamanda, belirli bir alanda yaşayan insan sayısıdır.
- Nüfus Sayımları: Nüfusun yaş, cinsiyet, eğitim durumu, meslek gibi özelliklerini belirlemek için yapılır. Ülke planlaması için hayati öneme sahiptir.
- Nüfus Yoğunluğu: Bir bölgedeki toplam nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle elde edilir. ($ \text{Nüfus Yoğunluğu} = \frac{\text{Toplam Nüfus}}{\text{Yüz Ölçümü}} $)
- Yerleşmeyi Etkileyen Doğal Faktörler:
- İklim: Ilıman iklime sahip yerler daha çok tercih edilir.
- Su Kaynakları: Su kenarları (akarsu, göl) yaşam için elverişlidir.
- Yer Şekilleri: Düz ve alçak alanlar (ovalar) yerleşmeye daha uygundur. Dağlık ve engebeli yerler az tercih edilir.
- Toprak Verimliliği: Tarıma elverişli verimli topraklar yerleşmeyi artırır.
- Yerleşmeyi Etkileyen Beşeri (İnsan Kaynaklı) Faktörler:
- Sanayi ve Ticaret: İş imkanları nedeniyle sanayi ve ticaret bölgeleri yoğun nüfusludur.
- Ulaşım: Ulaşım ağlarının geliştiği yerler (limanlar, kavşaklar) yerleşmeyi çeker.
- Tarım: Verimli tarım alanları kırsal yerleşmelerin ana sebebidir.
- Turizm: Turistik bölgeler mevsimlik veya kalıcı yerleşmeleri artırır.
⚠️ Dikkat: Yerleşmeyi etkileyen doğal faktörler (doğadan gelenler) ile beşeri faktörleri (insan etkisiyle oluşanlar) karıştırmamaya özen gösterin.
📌 Göçler: Nedenleri ve Sonuçları
İnsanların bir yerden başka bir yere kalıcı veya geçici olarak yer değiştirmesine göç denir. Göçler, hem göç veren hem de göç alan yerlerde önemli değişikliklere yol açar.
- Göç Nedir?: İnsanların ekonomik, sosyal, siyasi veya doğal nedenlerle yaşadıkları yeri terk ederek başka bir yere gitmesidir.
- İç Göç: Ülke sınırları içinde gerçekleşen göçlerdir (köyden kente göç gibi).
- Dış Göç: Ülkeler arasında gerçekleşen göçlerdir (Türkiye'den Almanya'ya göç gibi).
- Göç Nedenleri:
- Ekonomik: İşsizlik, daha iyi iş imkanları, gelir düzeyi düşüklüğü.
- Sosyal: Eğitim, sağlık hizmetleri, daha iyi yaşam koşulları arayışı.
- Doğal Afetler: Deprem, sel, kuraklık gibi olaylar.
- Savaşlar ve Güvenlik: Siyasi istikrarsızlık, savaşlar nedeniyle can güvenliği arayışı.
- Göçün Sonuçları:
- Göç Alan Yerlerde: Nüfus artışı, kentleşme sorunları (gecekondulaşma, altyapı yetersizliği), işsizlik, kültürel çeşitlilik.
- Göç Veren Yerlerde: Nüfus azalması, tarım arazilerinin boş kalması, genç nüfusun azalması, ekonomik durgunluk.
- Beyin Göçü: İyi eğitimli ve nitelikli kişilerin daha iyi çalışma ve yaşam koşulları arayışıyla başka ülkelere göç etmesidir.
💡 İpucu: Göçlerin hem olumlu (kültürel zenginleşme) hem de olumsuz (altyapı sorunları) sonuçları olabileceğini unutmayın. Göç nedenlerini ve sonuçlarını günlük hayattan örneklerle bağdaştırarak anlamaya çalışın.
