🎓 7. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 7. sınıf sosyal bilgiler 1. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için özellikle Türk-İslam Devletleri, Anadolu'nun Türkleşmesi ve bilimsel gelişmelere odaklanmalısınız.
📌 Etkili İletişim ve Kitle İletişim Araçları
İletişim, duygu ve düşüncelerimizi karşımızdaki kişiye aktarma sürecidir. Günlük hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olan iletişimde dikkat etmemiz gereken bazı noktalar vardır.
- Sözlü İletişim: Konuşarak kurulan iletişimdir. Ses tonu, vurgu ve tonlama önemlidir.
- Sözsüz İletişim: Jestler (el kol hareketleri), mimikler (yüz ifadeleri), beden dili ve göz teması gibi unsurları içerir.
- Yazılı İletişim: Mektup, e-posta, mesaj gibi yazılı araçlarla kurulan iletişimdir.
- Etkili İletişimin Özellikleri: Empati kurmak, ön yargısız olmak, açık ve net konuşmak, dinlemeyi bilmek, ben dilini kullanmak (sen dili yerine) etkili iletişimin anahtarıdır.
- Kitle İletişim Araçları: Radyo, televizyon, gazete, dergi, internet gibi geniş kitlelere ulaşan araçlardır.
- Medya Okuryazarlığı: Kitle iletişim araçlarından gelen bilgileri doğru değerlendirme, eleştirel bakma ve seçici olma becerisidir.
💡 İpucu: "Ben dili", karşıdaki kişiyi suçlamadan kendi duygu ve düşüncelerimizi ifade etmemizi sağlar. Örneğin, "Geç kaldığında endişeleniyorum" demek, "Hep geç kalıyorsun!" demekten daha yapıcıdır.
📌 Türk İslam Devletleri ve Anadolu'nun Kapıları
Türklerin İslamiyet'i kabul etmeleriyle birlikte kurulan devletler, hem Türk hem de İslam kültürünü birleştirerek önemli bir medeniyetin temelini atmıştır. Bu dönemde Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır.
- Karahanlılar (840-1212): Orta Asya'da kurulan ilk Türk-İslam devleti olup, İslamiyet'i resmi din olarak kabul eden ilk Türk devletidir. Türkçe'yi resmi dil olarak kullanmışlardır.
- Gazneliler (963-1187): Afganistan merkezli kurulmuş, Hindistan'a seferler düzenleyerek İslamiyet'i yaymışlardır. En önemli hükümdarları Gazneli Mahmut'tur.
- Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157): Tuğrul Bey tarafından kurulmuş, Pasinler (1048) ve Malazgirt (1071) Savaşları ile Anadolu'nun kapılarını Türklere açmıştır. Nizamiye Medreseleri gibi önemli eğitim kurumları kurmuşlardır.
- Malazgirt Savaşı (1071): Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan ile Bizans İmparatoru Romen Diyojen arasında yapılmıştır. Bu savaş sonucunda Bizans ordusu yenilgiye uğramış ve Anadolu'nun kapıları Türklere kesin olarak açılmıştır.
- Anadolu'nun Türkleşmesi: Malazgirt Zaferi'nden sonra Anadolu'ya akın eden Türkmenler, kurdukları beylikler ve medreselerle Anadolu'yu imar etmiş ve Türk yurdu haline getirmişlerdir.
⚠️ Dikkat: Malazgirt Savaşı, Türk tarihi için bir dönüm noktasıdır. Bu savaş, Anadolu'nun siyasi ve kültürel yapısını kökten değiştirmiştir.
📌 Anadolu'nun Türkleşmesi ve Türkiye Selçuklu Devleti
Malazgirt Zaferi'nin ardından Anadolu'da hızla Türk yerleşimi başlamış ve Türkiye Selçuklu Devleti kurulmuştur. Bu devlet, Anadolu'yu bir Türk-İslam yurdu haline getirme sürecinde kilit rol oynamıştır.
- Türkiye Selçuklu Devleti (1075-1308): Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik'te kurulmuştur. Başkenti daha sonra Konya'ya taşınmıştır.
- Haçlı Seferleri: Avrupalı Hristiyanların Kudüs ve diğer kutsal toprakları Müslümanlardan geri almak amacıyla düzenlediği seferlerdir. Bu seferler, Türkiye Selçuklu Devleti'ni bir süre zorlasa da Anadolu'daki Türk varlığını ortadan kaldıramamıştır.
- Anadolu'daki Gelişmeler: Türkiye Selçukluları döneminde kervansaraylar (ticaret yolları üzerinde konaklama yerleri), medreseler (eğitim kurumları), camiler ve köprüler inşa edilerek Anadolu imar edilmiştir. Ticaret yolları güvence altına alınmış, Ahilik Teşkilatı gibi yapılar esnaf ve zanaatkarları örgütlemiştir.
- Kösedağ Savaşı (1243): Moğollar ile Türkiye Selçuklu Devleti arasında yapılmış ve Selçuklu Devleti'nin yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Bu savaş, Anadolu'da siyasi bir boşluk yaratmış ve beyliklerin yeniden ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.
💡 İpucu: Ahilik Teşkilatı, sadece esnaf ve zanaatkarları bir araya getiren bir yapı değil, aynı zamanda sosyal yardımlaşma, ahlaki değerler ve mesleki eğitim sağlayan önemli bir kurumdur.
📌 Bilim ve Sanatta İslam Medeniyeti
İslam medeniyeti, Orta Çağ'da bilim, sanat ve felsefe alanında büyük ilerlemeler kaydetmiş, bu gelişmeler Avrupa'nın Rönesans'ına da zemin hazırlamıştır.
- Bilim Alanındaki Katkılar:
- İbn Sina (Avicenna): Tıp alanında "El-Kanun fi't-Tıb" adlı eseriyle yüzyıllarca Avrupa'da ders kitabı olarak okutulmuştur.
- El-Harezmi: Matematik ve astronomi alanında önemli çalışmalar yapmış, "algoritma" kavramının temellerini atmıştır. Cebir biliminin kurucusu kabul edilir.
- Biruni: Coğrafya, astronomi, matematik, tıp gibi birçok alanda eserler vermiş, dünyanın çapını hesaplamaya çalışmıştır.
- Farabi: Felsefe, mantık ve müzik alanında önemli eserler vermiş, Aristo'nun eserlerini yorumlamıştır.
- Uluğ Bey: Timur İmparatorluğu döneminde yaşamış büyük bir astronom ve matematikçidir. Semerkant'ta rasathane (gözlemevi) kurmuştur.
- Sanat ve Mimari Alanındaki Katkılar:
- Minyatür: El yazması kitapları süslemek için kullanılan küçük boyutlu, ayrıntılı resim sanatıdır.
- Tezhip: Kitap süsleme sanatıdır; genellikle altın tozu ve boyalarla yapılan desenlerdir.
- Hat (Kaligrafi): Güzel yazı yazma sanatıdır. Kur'an-ı Kerim'in yazımında ve mimari eserlerin süslenmesinde kullanılmıştır.
- Mimari: Cami, medrese, kervansaray, külliye (cami etrafında toplanmış yapılar kompleksi) gibi eserler inşa edilmiştir. Kubbe ve kemer mimarisi gelişmiştir.
⚠️ Dikkat: İslam medeniyetinin bilim ve sanattaki bu gelişmeleri, Avrupa'nın "Karanlık Çağ" olarak adlandırılan döneminde yaşanmış ve Batı medeniyetine önemli bir miras bırakmıştır.
