Osmanlı kültür ve sanatında "tezhip" sanatı, özellikle dini metinlerin ve önemli eserlerin kenarlarını süslemek için kullanılmıştır. Tezhip sanatının temel amacı ve kullanılan motifler göz önüne alındığında, bu sanatın İslam sanat anlayışıyla ilişkisi hakkında aşağıdaki yorumlardan hangisi en doğru olanıdır?
A) Canlı varlıkların resmedilmesini yasaklayan İslam anlayışına rağmen, tezhipte insan figürleri yoğun olarak kullanılmıştır.Sevgili öğrenciler,
Osmanlı kültür ve sanatında önemli bir yere sahip olan tezhip sanatının İslam sanat anlayışıyla ilişkisini doğru bir şekilde anlamak için seçenekleri dikkatlice inceleyelim:
A) Canlı varlıkların resmedilmesini yasaklayan İslam anlayışına rağmen, tezhipte insan figürleri yoğun olarak kullanılmıştır.
Bu ifade yanlıştır. İslam sanat anlayışı, özellikle dini metinlerin süslenmesinde canlı varlıkların, özellikle insan figürlerinin resmedilmesinden kaçınır. Bu durum, putperestliği engelleme ve yaratıcının tekliğini vurgulama prensibine dayanır. Tezhip sanatı da bu prensibe uygun olarak bitkisel (rumi, hatayi), geometrik ve kaligrafik motiflere odaklanmıştır, insan figürleri kullanılmaz.
B) İslam'ın soyutlamaya ve estetik güzelliğe verdiği önemi yansıtarak, bitkisel ve geometrik motiflerle eserlere manevi bir derinlik katmıştır.
Bu ifade tamamen doğrudur. İslam sanatı, figüratif tasvirlerden kaçınarak soyutlamaya, yani gerçek dünyadaki nesneleri doğrudan taklit etmek yerine onları sembolik ve stilize formlarda ifade etmeye büyük önem verir. Tezhip sanatı da bu anlayışla, doğadaki güzellikleri (çiçekler, yapraklar) stilize ederek ve sonsuzluğu çağrıştıran geometrik desenlerle birleştirerek eserlere estetik bir güzellik ve manevi bir derinlik katar. Bu motifler, Allah'ın birliğini, evrenin düzenini ve sonsuzluğunu simgeler.
C) Batı resim sanatının etkisinde kalarak, üç boyutlu ve gerçekçi tasvirlerle dini metinleri görselleştirmiştir.
Bu ifade yanlıştır. Tezhip sanatı, kökleri İslam öncesi Türk ve İslam sanatlarına dayanan özgün bir sanattır. Batı resim sanatının temel özellikleri olan üç boyutluluk, perspektif ve gerçekçi tasvirler, tezhip sanatının estetik anlayışına aykırıdır. Tezhip, genellikle iki boyutlu, düz ve stilize bir anlatımı benimser.
D) Sadece saray çevresinde gelişmiş, halk arasında yaygınlaşmamış ve dini bir amacı olmamıştır.
Bu ifade yanlıştır. Tezhip sanatı, evet, saray ve zengin çevrelerde desteklenmiş ve gelişmiştir; ancak Kur'an-ı Kerim'lerin, hadis kitaplarının ve diğer dini eserlerin süslenmesinde kullanılmasıyla geniş bir dini amaca hizmet etmiştir. Bu eserler sadece sarayda değil, camilerde, medreselerde ve halk arasında da okunmuş ve değer görmüştür. Dolayısıyla dini bir amacı vardır ve belli ölçüde halka da ulaşmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, tezhip sanatının İslam sanat anlayışıyla en doğru ilişkisini açıklayan seçenek B'dir.
Cevap B seçeneğidir.
