🎓 6. Sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 2 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 6. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemek için hazırlandı. Testte genellikle sözcükte anlam, cümlede anlam, parçada anlam, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara odaklanılır.
📌 Sözcükte Anlam
Kelimelerin farklı kullanım şekilleri ve taşıdıkları anlamlar, Türkçe dersinin en temel konularından biridir. Bir kelimenin cümledeki anlamına dikkat etmek çok önemlidir.
- Gerçek (Temel) Anlam: Bir kelimenin akla gelen ilk ve herkesçe bilinen anlamıdır. Sözlükteki ilk anlamı da diyebiliriz.
- Örnek: "Elma" deyince aklımıza gelen meyve. "Göz" deyince görme organımız.
- Mecaz Anlam: Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetmelerle oluşur.
- Örnek: "Göz" kelimesi, "Masada bir sürü iş beni bekliyor." cümlesinde "iş" anlamında kullanılmıştır. (Gerçek gözle alakası yok.)
- Terim Anlam: Bilim, sanat, spor gibi belirli bir alana özgü, özel bir kavramı karşılayan kelimelerdir.
- Örnek: "Üçgen" (matematik), "nota" (müzik), "faul" (spor).
- Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler: Yazılışları farklı ama anlamları aynı olan kelimelerdir.
- Örnek: Okul - Mektep, Doktor - Hekim, Siyah - Kara.
- Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.
- Örnek: Gece - Gündüz, Büyük - Küçük, İnce - Kalın.
- Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler: Yazılışları ve okunuşları aynı ama anlamları farklı olan kelimelerdir.
- Örnek: "Gül" (çiçek olan) ve "gül" (gülmek eylemi). "Yüz" (sayı), "yüz" (surat) ve "yüzmek" (eylem).
- Deyimler: Genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, kalıplaşmış söz öbekleridir. Bir durumu veya olayı etkili bir şekilde anlatır.
- Örnek: "Kafa yormak" (çok düşünmek), "etekleri zil çalmak" (çok sevinmek).
- Atasözleri: Uzun deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt veren, yol gösteren kalıplaşmış sözlerdir.
- Örnek: "Damlaya damlaya göl olur." (küçük birikimlerin önemi), "Ağaç yaşken eğilir." (eğitimin küçük yaşta başlaması).
💡 İpucu: Bir kelimenin anlamını bulurken, cümledeki kullanımına dikkat et! Aynı kelime farklı cümlelerde farklı anlamlara gelebilir.
📌 Cümlede Anlam
Cümlelerin birbiriyle olan ilişkileri ve taşıdıkları anlam özellikleridir. Cümleleri doğru anlamak, soruları doğru cevaplamak için anahtardır.
- Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını veya gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi ifadeler kullanılır.
- Örnek: "Hasta olduğu için okula gelmedi." (Okula gelmemesinin nedeni: hasta olması.)
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Amacıyla, için, diye" gibi ifadeler kullanılır.
- Örnek: "Sınavı kazanmak için çok çalıştı." (Çok çalışmasının amacı: sınavı kazanmak.)
- Koşul-Sonuç (Şart-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "-se, -sa, -dıkça, -ınca" gibi ekler veya kelimeler kullanılır.
- Örnek: "Erken gelirsen sinemaya gideriz." (Sinemaya gitme koşulu: erken gelmen.)
- Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlikleri veya farklılıkları ortaya koyan cümlelerdir. "Daha, kadar, en, göre" gibi kelimeler kullanılır.
- Örnek: "Ayşe, Fatma'dan daha çalışkan."
- Öznel Cümleler: Kişiden kişiye değişen, doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünce içeren cümlelerdir.
- Örnek: "Bu film çok sıkıcıydı." (Başkasına göre eğlenceli olabilir.)
- Nesnel Cümleler: Kişisel duygu ve düşünce içermeyen, doğruluğu veya yanlışlığı herkesçe kabul edilebilen, kanıtlanabilir cümlelerdir.
- Örnek: "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır." (Bu bilgi herkes için aynıdır.)
- Duygu Belirten Cümleler: Şaşırma, sevinme, üzülme, beğenme, pişmanlık, hayıflanma gibi duyguları ifade eden cümlelerdir.
- Örnek: "Keşke o kadar yemeseydim!" (Pişmanlık) "Ne güzel bir manzara!" (Beğenme)
⚠️ Dikkat: Neden-sonuç ile amaç-sonuç cümlelerini karıştırma! Amaç-sonuçta henüz gerçekleşmemiş bir hedef varken, neden-sonuçta eylem zaten olmuş ve sebebi açıklanır.
📌 Parçada Anlam
Bir metni okurken onu doğru anlamak, ana fikrini, konusunu ve başlığını belirlemek çok önemlidir.
- Konu: Metinde neyden bahsedildiğidir. "Bu metin ne anlatıyor?" sorusunun cevabıdır. Genellikle birkaç kelimeyle ifade edilebilir.
- Örnek: Bir metin çocukların oyunlarından bahsediyorsa, konu "çocuk oyunları" olabilir.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Yazarın metni yazma amacıdır, okuyucuya vermek istediği asıl mesajdır. "Yazar bu metinle bize ne anlatmak istiyor?" sorusunun cevabıdır. Genellikle bir cümleyle ifade edilir.
- Örnek: Çocuk oyunları metninin ana fikri "Oyun oynamak çocukların gelişiminde çok önemlidir." olabilir.
- Başlık: Metnin içeriğini en iyi özetleyen, dikkat çekici kelime veya kelime grubudur. Konuyla ve ana fikirle uyumlu olmalıdır.
- Örnek: "Oyun Oynamanın Faydaları", "Çocuk ve Oyun".
- Yardımcı Fikirler: Ana fikri destekleyen, açıklayan veya örnekleyen diğer düşüncelerdir.
- Metin Türleri:
- Hikaye Edici Metinler: Bir olayı, kişileri, yeri ve zamanı olan metinlerdir (masal, fabl, hikaye, roman).
- Bilgilendirici Metinler: Bir konu hakkında bilgi veren, açıklayan metinlerdir (makale, deneme, gezi yazısı, biyografi).
💡 İpucu: Ana fikri bulmak için metnin giriş ve sonuç bölümlerine özellikle dikkat et!
📌 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve anlaşılır kullanmak için yazım kurallarına uymak şarttır. En çok hata yapılan konulara göz atalım.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.) büyük harfle başlar.
- Hayvanlara verilen özel isimler büyük harfle başlar (Karabaş, Tekir).
- Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adları büyük harfle başlar (Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı).
- Kitap, dergi, gazete adlarının her kelimesi büyük harfle başlar (Milliyet Gazetesi, Varlık Dergisi).
- Belirli tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Salı).
- Yön adları, özel isimden önce gelirse büyük, sonra gelirse küçük harfle başlar (Doğu Anadolu, Anadolu'nun doğusu).
- Sayıların Yazımı:
- Sayılar genellikle metin içinde yazıyla yazılır (iki hafta, üç elma).
- Saat, para tutarı, ölçü, istatistikî verilerde rakam kullanılır (14.30'da, 5 kilo, %20).
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek ayrılır (1. veya 1'inci).
- "de" ve "ki"nin Yazımı:
- Bağlaç olan "de" (da): Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. "Bile" anlamına gelir.
- Örnek: "Sen de gel." (Sen bile gel.)
- Ek olan "-de" (-da): Bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Bulunma veya zaman bildirir.
- Örnek: "Evde kimse yok." (Ev kimse yok. - Anlam bozuldu.)
- Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. "Oysa ki, madem ki" gibi kalıplar hariç.
- Örnek: "Duydum ki unutmuşsun."
- Ek olan "-ki": Bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Genellikle ilgi eki veya sıfat yapan ek olarak kullanılır.
- Örnek: "Evdeki hesap." (Ev hesap. - Anlam bozuldu.)
- Birleşik Kelimelerin Yazımı:
- Bazı birleşik kelimeler bitişik yazılır (hanımeli, demirbaş, aşevi).
- Bazı birleşik kelimeler ayrı yazılır (kuşburnu, deniz yılanı, gök bilimi).
- Kural: Birleşen kelimelerden her ikisi veya ikincisi anlamını yitirirse bitişik, yitirmezse ayrı yazılır.
⚠️ Dikkat: "de" ve "ki"nin yazımı çok karıştırılır. "De"yi kapatıp oku, anlam bozulmuyorsa ayrı; bozuluyorsa bitişik yaz. "Ki"nin sonuna "-ler" ekle, anlamlı oluyorsa bitişik; olmuyorsa ayrı yaz.
📌 Noktalama İşaretleri
Yazıdaki anlam karışıklıklarını önlemek, duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek için noktalama işaretleri kullanılır.
- Nokta (.) :
- Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
- Bazı kısaltmaların sonuna konur (Dr., Mah.).
- Sıra bildiren sayılardan sonra konur (1., 2.).
- Saat ve dakikayı ayırmak için kullanılır (10.30).
- Virgül (,) :
- Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır (Pazardan elma, armut, muz aldık.).
- Sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır (Geldim, gördüm, yendim.).
- Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
- Hitaplardan sonra konur (Sevgili Öğrenciler,).
- Soru İşareti (?) :
- Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur (Nereye gidiyorsun?).
- Bilinmeyen, kesin olmayan yer, tarih vb. durumlar için parantez içinde kullanılır (Yunus Emre (? - 1320)).
- Ünlem İşareti (!) :
- Sevinç, korku, şaşırma, acı gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur (Eyvah, yangın var!).
- Seslenme ve hitaplardan sonra konur (Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!).
- Kesme İşareti (') :
- Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır (Ankara'ya, Türkiye'mizin).
- Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır (TDK'nin).
- Sayılarla getirilen ekleri ayırmak için kullanılır (1923'te).
- Tırnak İşareti (" ") :
- Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözleri belirtmek için kullanılır (Atatürk "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.).
- Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen sözleri göstermek için kullanılır.
- İki Nokta (:) :
- Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur (Pazar'dan şunları aldım: elma, armut, muz.).
- Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur (Türkçe'nin iki temel özelliği vardır: kökeni ve yapısı.).
💡 İpucu: Noktalama işaretleri, cümlenin anlamını tamamen değiştirebilir. Örneğin, "Oku, adam ol." ile "Oku adam ol." cümlelerindeki farkı düşün!
Sınavınızda başarılar dilerim! Bu notları tekrar etmeyi ve bol bol soru çözmeyi unutmayın. Eminim harika sonuçlar elde edeceksiniz! 💪
