🎓 7. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı meb 4. senaryo Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir dille özetlemektedir. Sınavınızda özellikle fiilimsiler, anlam bilgisi, yazım kuralları ve noktalama işaretleri ile metin türleri konularına odaklanmanız beklenmektedir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil özelliğini yitirerek cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Cümlede yüklem olamazlar ve fiiller gibi kip ve kişi eki almazlar.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılır ve genellikle kendinden sonra gelen ismi niteler.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -a...a, -casına, -maksızın, -dığında" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi kullanılır ve fiilin zamanını veya durumunu bildirir.
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler zamanla fiilimsi özelliğini kaybedip kalıcı isim olabilirler (örn: dondurma, çakmak, dolma). Bu kelimeler artık bir varlığın adı olduğu için fiilimsi sayılmazlar.
💡 İpucu: Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler. "Gelmeyen öğrenci" örneğindeki "-me" olumsuzluk ekidir, isim-fiil eki "-ma" ile karıştırmayın.
📌 Anlam Bilgisi (Sözcükte, Cümlede, Paragrafta Anlam)
Türkçede kelimelerin, cümlelerin ve paragrafların ne anlama geldiğini doğru bir şekilde kavramak çok önemlidir.
- Sözcükte Anlam:
- Gerçek Anlam: Kelimenin akla gelen ilk anlamıdır (örn: "sıcak" çay).
- Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır (örn: "sıcak" davranış).
- Terim Anlam: Bilim, sanat, spor gibi belirli bir alana özgü kelimelerdir (örn: "nota", "köşe", "üçgen").
- Eş Anlamlı Kelimeler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan kelimeler (örn: "siyah" - "kara").
- Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler: Anlamca birbirinin tersi olan kelimeler (örn: "uzun" - "kısa").
- Sesteş (Eş Sesli) Kelimeler: Yazılışları aynı, anlamları farklı olan kelimeler (örn: "yüz"mek, "yüz" sayısı, insan "yüz"ü).
- Cümlede Anlam:
- Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını belirtir (örn: Sınavı geçmek için çok çalıştı.).
- Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri: Bir eylemin hangi nedenle gerçekleştiğini belirtir (örn: Hastalandığı için okula gelemedi.).
- Koşul (Şart)-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin bir şarta bağlı olduğunu belirtir (örn: Erken gelirsen sinemaya gideriz.).
- Karşılaştırma Cümleleri: İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlik veya farklılıkları belirtir (örn: Kardeşim benden daha uzun.).
- Öznel Anlatım: Kişisel duygu ve düşünceleri içeren, kanıtlanamayan yargılardır (örn: Bu film çok güzeldi.).
- Nesnel Anlatım: Kişisel görüş içermeyen, herkesçe kabul gören ve kanıtlanabilen yargılardır (örn: Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.).
- Doğrudan Anlatım: Birinin sözünü hiç değiştirmeden aktarmaktır (örn: "Yarın geleceğim," dedi.).
- Dolaylı Anlatım: Birinin sözünü kendi cümlelerimizle aktarmaktır (örn: Yarın geleceğini söyledi.).
- Paragrafta Anlam:
- Konu: Paragrafta üzerinde durulan, bahsedilen şeydir. "Bu paragrafta ne anlatılıyor?" sorusunun cevabıdır.
- Ana Fikir (Ana Düşünce): Yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. "Bu paragrafın yazılma amacı nedir?" sorusunun cevabıdır.
- Yardımcı Fikirler (Yardımcı Düşünceler): Ana fikri destekleyen, açıklayan diğer düşüncelerdir.
- Başlık: Paragrafın konusunu en iyi özetleyen kelime veya kelime grubudur.
- Anlatım Biçimleri:
- Açıklama: Bilgi vermek, öğretmek amacıyla kullanılır. Nesneldir.
- Öyküleme: Bir olayı kişi, yer, zaman unsurlarıyla anlatır. Hareket vardır.
- Betimleme: Varlıkların veya yerlerin özelliklerini göz önünde canlandıracak şekilde anlatır. (Sözcüklerle resim çizme).
- Tartışma: Bir düşünceyi çürütmek veya kendi düşüncesini kabul ettirmek amacıyla kullanılır.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları:
- Tanımlama: "Nedir?" sorusuna cevap verir.
- Örneklendirme: Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak için örnekler verir.
- Karşılaştırma: İki farklı durum veya varlığı kıyaslar.
- Tanık Gösterme: Alanında uzman birinin sözünü alıntılayarak düşünceyi destekler.
- Benzetme: Bir şeyi başka bir şeye benzeterek anlatır.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistikler, yüzdeler gibi sayılar kullanarak düşünceyi güçlendirir.
📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Doğru ve etkili iletişim için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat etmek çok önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümle başında, özel isimlerde (kişi, yer, millet, dil, din, gezegen adları vb.), unvanlarda, belirli tarih bildiren ay ve gün adlarında büyük harf kullanılır.
- Kitap, dergi, gazete adlarında ve başlıklarda büyük harf kullanımı kurallarına dikkat edilmelidir.
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazıyla yazılır (örn: iki bin yirmi üç). Ancak saat, para tutarı, ölçü, istatistikî verilerde rakam kullanılır.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Bitişik veya ayrı yazılan birleşik kelimelerin kuralları vardır (örn: "başöğretmen" bitişik, "dil bilgisi" ayrı).
- "de, ki, mi"nin Yazımı:
- Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (örn: Sen de gel.).
- Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur (örn: Evde kimse yok.).
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır (örn: Duydum ki gelmiş.).
- Ek olan "-ki" bitişik yazılır (örn: Evdeki hesap çarşıya uymaz.).
- Soru eki "mi" her zaman ayrı yazılır (örn: Geldi mi?).
- Noktalama İşaretleri:
- Nokta (.): Cümle sonuna, kısaltmalara, sıra sayılarına, tarih yazımına konur.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözleri belirtmede, hitaplardan sonra kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmada, ögeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırmada kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna, seslenmelerden sonra konur.
- İki Nokta (:): Açıklama yapılacak cümlenin sonuna, örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasından aktarılan sözleri belirtmede, vurgulanmak istenen kelime veya kavramları belirtmede kullanılır.
- Kısa Çizgi (-): Satır sonuna sığmayan kelimeleri ayırmada, ara sözleri belirtmede, eklerin başına konur.
💡 İpucu: Yazım ve noktalama kurallarını pekiştirmek için bol bol okuma yapın ve yazılı metinleri inceleyin.
📌 Metin Türleri
Yazılı anlatımda kullanılan farklı türdeki metinlerin kendine özgü özellikleri vardır.
- Hikaye (Öykü): Yaşanmış veya yaşanabilecek olayları, yer, zaman, kişi unsurlarıyla kısa ve özlü bir şekilde anlatan edebi türdür. Genellikle tek bir olay üzerinde yoğunlaşır.
- Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, kanıtlama amacı gütmeden, samimi bir dille anlattığı yazı türüdür. "Benim görüşümce..." diye başlayan yazılara benzer.
- Fıkra (Köşe Yazısı): Güncel bir konu hakkında, yazarın kişisel görüşlerini, esprili ve akıcı bir dille anlattığı kısa gazete veya dergi yazılarıdır.
- Biyografi (Yaşam Öyküsü): Tanınmış bir kişinin hayatını, eserlerini, başarılarını ve kişiliğini anlatan yazı türüdür. Başkası tarafından yazılır.
- Otobiyografi (Öz Yaşam Öyküsü): Bir kişinin kendi hayatını, kendi kaleminden anlattığı yazı türüdür.
- Anı (Hatıra): Bir kişinin yaşadığı veya tanık olduğu önemli olayları, üzerinden zaman geçtikten sonra kaleme aldığı yazı türüdür.
- Gezi Yazısı (Seyahatname): Yazarın gezdiği, gördüğü yerleri, orada edindiği izlenimleri ve gözlemlerini anlattığı yazı türüdür.
📝 Unutmayın: Her metin türünün kendine has bir anlatım biçimi ve amacı vardır. Metinleri okurken bu özelliklere dikkat etmek, metni daha iyi anlamanıza yardımcı olur.
