Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle fizikteki büyüklükleri iki ana kategoriye ayırmamız gerektiğini hatırlayalım: Temel Büyüklükler ve Türetilmiş Büyüklükler.
- Temel Büyüklükler: Bunlar, başka hiçbir büyüklükten türetilemeyen, kendi başlarına tanımlanmış, bağımsız büyüklüklerdir. Uluslararası Birim Sistemi (SI) tarafından kabul edilmiş 7 temel büyüklük vardır. Bunları "KISMUZAT" kısaltmasıyla kolayca hatırlayabiliriz:
- Kütle (birimi: kilogram, kg)
- Işık şiddeti (birimi: kandela, cd)
- Sıcaklık (birimi: Kelvin, K)
- Madde miktarı (birimi: mol, mol)
- Uzunluk (birimi: metre, m)
- Zaman (birimi: saniye, s)
- Akım şiddeti (birimi: Amper, A)
- Türetilmiş Büyüklükler: Bunlar, iki veya daha fazla temel büyüklüğün çarpılması, bölünmesi veya başka matematiksel işlemlerle bir araya getirilmesiyle elde edilen büyüklüklerdir. Örneğin, hız (uzunluk/zaman), alan (uzunluk x uzunluk), hacim (uzunluk x uzunluk x uzunluk), kuvvet (kütle x ivme) gibi.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Akım şiddeti: Yukarıda da belirttiğimiz gibi, akım şiddeti 7 temel büyüklükten biridir. Dolayısıyla türetilmiş bir büyüklük değildir.
- B) Uzunluk: Uzunluk da 7 temel büyüklükten biridir. Dolayısıyla türetilmiş bir büyüklük değildir.
- C) Zaman: Zaman da 7 temel büyüklükten biridir. Dolayısıyla türetilmiş bir büyüklük değildir.
- D) Sıcaklık: Sıcaklık da 7 temel büyüklükten biridir. Dolayısıyla türetilmiş bir büyüklük değildir.
- E) Basınç: Basınç, bir yüzeye etki eden dik kuvvetin, yüzey alanına oranı olarak tanımlanır. Yani, $P = F/A$ formülüyle ifade edilir. Burada $F$ (kuvvet) ve $A$ (alan) temel büyüklükler değildir. Kuvvet ($F = m \cdot a$) kütle, uzunluk ve zamandan türetilirken, alan ($A = \text{uzunluk} \times \text{uzunluk}$) uzunluktan türetilir. Dolayısıyla basınç, temel büyüklüklerin birleşimiyle elde edilen türetilmiş bir büyüklüktür.
Bu analiz sonucunda, verilen seçenekler arasında türetilmiş büyüklük olanın Basınç olduğunu görüyoruz.
Cevap E seçeneğidir.
