🎓 8. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "8. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 5. senaryo Test 3" sınavında karşılaşabileceğiniz ana konuları kapsamaktadır. Sınavınız genellikle I. Dünya Savaşı'nın sonuçları, Mondros Ateşkes Antlaşması, işgaller, Mustafa Kemal'in Milli Mücadele'yi başlatma süreci ve kongreler dönemine odaklanacaktır.
📌 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti'nin Durumu
I. Dünya Savaşı'nın genel nedenleri ve Osmanlı Devleti'nin savaşa giriş nedenleri ile sonuçları bu bölümün temelini oluşturur. Osmanlı'nın hangi cephelerde savaştığını ve savaşın genel gidişatını hatırlayalım.
- Savaşın Genel Nedenleri: Hammadde ve pazar arayışı (sömürgecilik), devletler arası bloklaşmalar (İtilaf ve İttifak), silahlanma yarışı, milliyetçilik akımı.
- Osmanlı'nın Savaşa Giriş Nedenleri: Kaybettiği toprakları geri alma isteği, Almanya'nın savaşı kazanacağına inanması, kapitülasyonlardan kurtulma arzusu, Turancılık fikri.
- Savaştığı Cepheler: Kafkas, Kanal (taarruz cepheleri); Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin (savunma cepheleri); Galiçya, Makedonya, Romanya (yardım cepheleri).
- Çanakkale Cephesi'nin Önemi: İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u ele geçirme ve Rusya'ya yardım ulaştırma planlarını bozdu. Mustafa Kemal'in tanınmasını sağladı.
⚠️ Dikkat: Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'nda topraklarını genişletmekten çok, mevcut topraklarını korumak ve eski gücüne kavuşmak amacıyla savaşa girmiştir.
📌 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekildiği bu antlaşma, ülkenin fiilen sona erdiğini gösteren ağır şartlar içeriyordu. Özellikle 7. ve 24. maddeler çok önemlidir.
- Antlaşmanın Önemi: Osmanlı Devleti fiilen sona erdi, Anadolu işgallere açık hale geldi.
- Madde 7: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum karşısında herhangi bir stratejik yeri işgal edebilecek. (İşgallere hukuki zemin hazırladı.)
- Madde 24: Doğu Anadolu'daki 6 ilde (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Sivas, Elazığ, Diyarbakır, Van, Bitlis) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri bu illeri işgal edebilecek. (Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacı.)
- Diğer Önemli Maddeler: Ordu terhis edilecek, silahlar teslim edilecek, boğazlar açılacak, tüneller ve demiryolları İtilaf kontrolüne geçecek.
💡 İpucu: Mondros Ateşkesi, Osmanlı için sadece bir ateşkes değil, aynı zamanda ülkenin savunmasız bırakılması ve işgal planlarının başlangıcıydı.
📌 İşgal Dönemi ve Cemiyetler
Mondros'tan sonra başlayan işgaller karşısında Türk halkı farklı tepkiler gösterdi. Bu tepkiler doğrultusunda çeşitli cemiyetler kuruldu.
- İşgaller: İlk işgal Musul (İngilizler), ardından İzmir'in işgali (Yunanlılar) Anadolu'da büyük tepki çekti.
- Yararlı (Milli) Cemiyetler: İşgallere karşı kurulmuşlardır, bölgesel niteliklidirler. Kurtuluş Savaşı'nın örgütlenmesinde önemli rol oynamışlardır. (Örn: İzmir Müdafaa-i Hukuk, Trakya Paşaeli, Kilikyalılar, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk). Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildiler.
- Zararlı Cemiyetler:
- Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler: Büyük devletlerin desteğiyle kendi devletlerini kurmayı amaçladılar. (Örn: Mavri Mira, Etniki Eterya, Pontus Rum, Hınçak, Taşnak).
- Türklerin Kurduğu Cemiyetler: Kurtuluşu farklı yollarda aramışlardır. (Örn: Teali İslam Cemiyeti - halifeye bağlılık; Kürt Teali Cemiyeti - bağımsız Kürt devleti; İngiliz Muhipleri Cemiyeti - İngiliz mandası; Wilson Prensipleri Cemiyeti - Amerikan mandası).
- Kuvâ-yi Milliye: İşgallere karşı halkın kendi imkanlarıyla oluşturduğu düzensiz silahlı direniş birlikleridir. Bölgeseldirler, düzenli ordu kurulana kadar düşmanı oyaladılar.
💡 İpucu: Yararlı cemiyetler "Milli Mücadele" ruhunu temsil ederken, zararlı cemiyetler ya düşmanla işbirliği yapmış ya da farklı kurtuluş yolları aramışlardır.
📌 Mustafa Kemal'in Milli Mücadele'yi Başlatma Süreci
Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışıyla başlayan bu süreç, Milli Mücadele'nin planlandığı ve örgütlendiği dönemi kapsar.
- Samsun'a Çıkış (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Anadolu'ya gönderildi. Asıl amacı, işgallere karşı direnişi örgütlemekti.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgaller protesto edilmeli, mitingler düzenlenmeli ancak azınlıklara zarar verilmemeli. (Milli bilinci uyandırma amacı.)
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919):
- Maddeler: "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (Gerekçe)
- "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Amaç ve Yöntem - Milli egemenlik vurgusu)
- Her ilden seçilecek delegeler Sivas'ta toplanacak. (Temsilciler aracılığıyla halkın katılımı.)
- Mustafa Kemal askerlik görevinden istifa ettiğini bu genelge ile duyurdu.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Toplanış amacı bölgesel (Doğu Anadolu'yu Ermeni tehdidinden koruma) olmasına rağmen, alınan kararlar ulusaldır.
- Maddeler: Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez. Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır. Manda ve himaye kabul edilemez. Geçici bir hükümet kurulmalıdır.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Bütün yurdu kapsayan ilk kongredir.
- Maddeler: Erzurum Kongresi kararları genişletilerek kabul edildi. Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Manda ve himaye fikri kesin olarak reddedildi. Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale geldi. İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
⚠️ Dikkat: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizerken, Erzurum ve Sivas Kongreleri bu yol haritasının uygulanmasına yönelik önemli adımlardır. Özellikle "Manda ve himaye reddi" bağımsızlık vurgusudur.
📌 Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misakımillî
Milli Mücadele'nin siyasi ayağını oluşturan bu dönemde, Osmanlı Mebusan Meclisi'nde alınan önemli kararlar vardır.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): Temsil Heyeti (Mustafa Kemal) ile Osmanlı Hükümeti (Salih Paşa) arasında yapıldı. Temsil Heyeti'nin siyasi varlığı tanındı. Mebusan Meclisi'nin toplanması kararı alındı.
- Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Açılması (12 Ocak 1920): İstanbul'da açıldı.
- Misakımillî (Milli Yemin) Kararları (28 Ocak 1920): Mebusan Meclisi'nde "Felah-ı Vatan Grubu" tarafından kabul edildi. Milli Mücadele'nin siyasi manifestosudur.
- Maddeler: Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez. Boğazlar'ın durumu, azınlık hakları ve kapitülasyonlar gibi konulara milli bağımsızlık çerçevesinde çözümler getirildi.
- İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920): Misakımillî kararlarının alınması üzerine İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal etti, Mebusan Meclisi'ni dağıttı ve bazı milletvekillerini tutukladı.
💡 İpucu: Misakımillî, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü konusundaki kırmızı çizgilerini tüm dünyaya ilan etmesidir.
