🎓 8. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu yazılıda karşınıza çıkabilecek temel Türkçe konularını sizler için özetledik. Özellikle dil bilgisi, yazım-noktalama ve anlam bilgisi konularına odaklanarak, testteki başarı şansınızı artırabilirsiniz.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiil gibi çekimlenmeyen, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi gören kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: Kitap okumak en sevdiğim aktivitedir. (Ne? Okumak)
- Örnek: Onun gülüşü içimi ısıttı. (Ne? Gülüşü)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi isimden önce gelir veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır.
- Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (Hangi günler? Gelecek günler)
- Örnek: Koşan çocuklara yetişemedim. (Hangi çocuklar? Koşan çocuklar)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-mez, -e...-e, -maksızın, -dığında" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi yüklemi durum veya zaman yönünden niteler.
- Örnek: Gülerek içeri girdi. (Nasıl girdi? Gülerek)
- Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmışım. (Ne zaman uyuyakalmışım? Ders çalışırken)
💡 İpucu: Fiilimsiler olumsuzluk eki (-me, -ma) alabilirler. Ancak bazı fiilimsiler zamanla kalıcı isim olabilirler (dondurma, çakmak, ekmek gibi). Bu kelimeler artık fiilimsi sayılmaz.
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümleyi oluşturan ve anlamı tamamlayan temel parçalara cümlenin ögeleri denir. Ögeler, temel ögeler (yüklem, özne) ve yardımcı ögeler (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci) olarak ikiye ayrılır.
- Yüklem: Cümlenin temel ögesidir, yargıyı bildirir ve çekimli bir fiil ya da ek fiil almış bir isim olabilir. Cümlede ilk bulunan ögedir.
- Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan ya da durumda olan varlıktır. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Çocuk topu attı. (Kim attı? Çocuk)
- Nesne: Yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir.
- Belirtili Nesne: "Neyi?", "Kimi?" sorularıyla bulunur. İsmin -i hâl ekini alır.
- Örnek: Çocuk topu attı. (Neyi attı? Topu)
- Belirtisiz Nesne: "Ne?" sorusuyla bulunur. Yalın hâldedir.
- Örnek: Annem pasta yaptı. (Ne yaptı? Pasta)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemi yer, yön, durum açısından tamamlar. "-e, -de, -den" hâl eklerini alır. "Kime?, Kimde?, Kimden?, Neye?, Neyde?, Neyden?, Nereye?, Nerede?, Nereden?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Kitabı kitaplığa koydum. (Nereye koydum? Kitaplığa)
- Zarf Tümleci: Yüklemi zaman, durum, miktar, sebep, yön gibi açılardan tamamlar. "Nasıl?, Ne zaman?, Ne kadar?, Niçin?, Nereye?" (yalın halde) sorularıyla bulunur.
- Örnek: Dün çok hızlı koştu. (Ne zaman? Dün. Nasıl? Hızlı)
⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken sıralama önemlidir: Önce yüklem, sonra özne, ardından nesne ve tümleçler bulunmalıdır.
📝 Yazım Kuralları
Dilimizi doğru ve etkili kullanabilmek için yazım kurallarına uymak çok önemlidir:
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, din adları, kurum adları vb.) büyük harfle başlar.
- Unvanlar, saygı sözleri ve lakaplar özel addan önce veya sonra gelirse büyük harfle başlar (Doktor Ayşe, Ayşe Hanım).
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Salı).
- Birleşik Kelimelerin Yazımı:
- Ses düşmesi, ses türemesi veya anlam kayması olan birleşik kelimeler bitişik yazılır (kaynana, kahvaltı, bilgisayar).
- Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır (kuru yemiş, dil bilgisi, yer çekimi).
- "de" ve "ki"nin Yazımı:
- Bağlaç olan "de" (da): Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz (Sen de gel. / Sen gel.).
- Ek olan "-de" (-da): Bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur (Evde kimse yok. / Ev kimse yok.).
- Bağlaç olan "ki": Ayrı yazılır ve genellikle "oysaki, mademki, belki" gibi kalıplaşmış birkaç örnek dışında ayrıdır (Anladım ki gelmeyecek.).
- Ek olan "-ki": Bitişik yazılır ve genellikle ismin yerini tutar veya sıfat yapar (Bendeki kalem, duvardaki resim). "-ler" ekini alabiliyorsa bitişik yazılır (duvardakiler).
- Sayıların Yazımı:
- Metin içinde sayılar genellikle yazıyla (iki, üç), para ve istatistiklerde rakamla (2, 3) yazılır.
- Üleştirme sayıları (ikişer, üçer) her zaman yazıyla yazılır, rakamla yazılmaz.
🛑 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin anlamını netleştiren ve okumayı kolaylaştıran işaretlerdir:
- Virgül (,):
- Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada kullanılır (Elma, armut, muz aldım.).
- Sıralı cümleleri ayırmada kullanılır (Geldi, oturdu, bekledi.).
- Ara sözleri veya ara cümleleri ayırmada kullanılır (Bu kitabı, en sevdiğim eseri, defalarca okudum.).
- Hitaplardan sonra kullanılır (Sevgili Öğrenciler, ...).
- Noktalı Virgül (;):
- Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmada kullanılır (At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.).
- Tür veya takımları ayırmada kullanılır (Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.).
- İki Nokta (:):
- Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonunda kullanılır (Örnek: Türkçede üç tür fiilimsi vardır: isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil.).
- Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonunda kullanılır (Örnek: Bazı meyveler şunlardır: elma, armut, çilek.).
- Diğerleri: Soru işareti (?), ünlem işareti (!), tırnak işareti (" "), kesme işareti (') gibi işaretlerin doğru kullanım yerlerini de tekrar etmelisin.
📚 Metin Türleri ve Anlatım Biçimleri
Okuduğumuz metinlerin ne amaçla yazıldığını ve nasıl bir dille anlatıldığını bilmek, metni daha iyi anlamamızı sağlar.
- Metin Türleri (Kısaca):
- Hikaye (Öykü): Yaşanmış veya yaşanabilecek olayları anlatan kısa yazılardır. Olay, kişi, yer ve zaman unsurları bulunur.
- Roman: Hikayeden daha uzun, olayların daha detaylı anlatıldığı, karakterlerin derinlemesine işlendiği edebi türdür.
- Deneme: Yazarın herhangi bir konu hakkındaki kişisel görüşlerini, kanıtlama amacı gütmeden samimi bir dille anlattığı yazı türüdür.
- Makale: Bilimsel bir konuyu açıklayıcı ve kanıtlayıcı bir dille, nesnel verilerle ele alan yazı türüdür.
- Fıkra (Köşe Yazısı): Güncel bir olayı, yazarın kişisel görüşleriyle, samimi ve esprili bir dille yorumladığı kısa yazılardır.
- Biyografi: Tanınmış bir kişinin hayatını, başarılarını ve eserlerini anlatan yazı türüdür.
- Anlatım Biçimleri:
- Öyküleyici Anlatım: Bir olayı, zaman ve mekan içinde, kahramanlar aracılığıyla anlatır. Hareket ve olay zinciri ön plandadır. (Örnek: Sabah erkenden uyandım, pencereden dışarı baktığımda hafif bir kar yağdığını gördüm.)
- Betimleyici Anlatım: Varlıkların, yerlerin veya kişilerin özelliklerini, okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde ayrıntılı olarak anlatır. (Örnek: Mas mavi gözleri, uzun sarı saçları ve her zaman gülen yüzüyle herkesin dikkatini çekerdi.)
- Açıklayıcı Anlatım: Bilgi vermek, öğretmek ve okuyucuyu aydınlatmak amacıyla kullanılır. Nesnel bir dil tercih edilir. (Örnek: Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil gibi çekimlenmeyen kelimelerdir.)
- Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi savunmak, karşıt bir düşünceyi çürütmek veya okuyucuyu kendi görüşüne ikna etmek amacıyla kullanılır. (Örnek: Bazıları sosyal medyanın zaman kaybı olduğunu düşünse de, ben bunun bilgiye ulaşmada önemli bir araç olduğuna inanıyorum.)
🎨 Söz Sanatları
Anlatımı daha etkili, canlı ve çekici kılmak için kullanılan sanatsal ifadelerdir:
- Benzetme (Teşbih): İki farklı varlık veya kavram arasında ortak bir özellikten yola çıkarak yapılan karşılaştırmadır. Zayıf olan güçlü olana benzetilir.
- Örnek: Aslan gibi güçlü bir adamdı. (Adam, gücü yönünden aslana benzetilmiş.)
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insana ait özellikler verme sanatıdır.
- Örnek: Rüzgar, ağaçların yapraklarını fısıldıyordu. (Fısıldamak, insana ait bir özelliktir.)
- Abartma (Mübalağa): Bir durumu, olayı veya özelliği olduğundan çok daha büyük veya çok daha küçük gösterme sanatıdır.
- Örnek: Bir of çeksem karşıki dağlar yıkılır. (Bir of çekmekle dağların yıkılması abartmadır.)
- Tezat (Karşıtlık): Anlamca birbirine zıt kavramları veya durumları bir arada kullanma sanatıdır.
- Örnek: Gündüzler uzun, geceler kısa bu şehirde. (Gündüz ve gece zıt kavramlardır.)
Unutmayın, düzenli tekrar ve bol bol soru çözmek, konuları pekiştirmenin en iyi yoludur. Başarılar dileriz! 🚀
