🎓 8. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 8. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek temel konuları basit ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda özellikle fiilimsiler, cümlenin ögeleri, cümle çeşitleri, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara dikkat etmelisiniz.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, cümle içinde isim, sıfat veya zarf gibi görev yapan kelimelerdir. Fiilimsiler, fiiller gibi kip ve kişi eki almaz, olumsuz yapılabilirler.
- İsim-fiiller (Ad Eylemler): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim hobidir." (okuma, okuyuş)
- Sıfat-fiiller (Ortaçlar): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat görevinde kullanılır veya adlaşmış sıfat-fiil olabilir.
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (gelen, görülesi, tanıdık, akar, ölmüş)
- Zarf-fiiller (Bağ-fiiller / Ulaçlar): Fiillere "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...e, -r...mez, -casına, -maksızın, -dığında" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde kullanılır, eylemin zamanını veya durumunu bildirir.
- Örnek: "Gülerek içeri girdi." (koşarak, gelince, uyumadan)
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler zamanla kalıcı isim olabilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örn: dolma, dondurma, çakmak)
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümleyi oluşturan ve cümlenin anlamını tamamlayan temel parçalara öge denir. Ögeler, yükleme sorulan sorularla bulunur.
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren temel ögedir. Yüklem olmadan cümle kurulamaz.
- Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyorlar."
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
- Örnek: "Annem bize sürpriz yaptı." (Yapan kim? Annem)
- Nesne: Yüklemde bildirilen işten etkilenen varlıktır. Belirtili ve belirtisiz olmak üzere ikiye ayrılır.
- Belirtili Nesne: Yükleme "neyi?", "kimi?" soruları sorularak bulunur. "-i" belirtme hal ekini alır. Örnek: "Kitabı okudu." (Neyi okudu? Kitabı)
- Belirtisiz Nesne: Yükleme "ne?" sorusu sorularak bulunur. Hal eki almaz. Örnek: "Elma yedim." (Ne yedim? Elma)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki işin yapıldığı, yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. Yükleme "kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden?" soruları sorulur.
- Örnek: "Eve gitti." (Nereye gitti? Eve)
- Zarf Tümleci: Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. Yükleme "nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, nereye (ek almazsa), kiminle, neyle?" soruları sorulur.
- Örnek: "Dün çok hızlı koştu." (Ne zaman? Dün. Nasıl? Hızlı)
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi, sonra nesneyi ve diğer tümleçleri bulmak işinizi kolaylaştırır.
📌 Cümle Çeşitleri
Cümleler farklı özelliklerine göre gruplandırılır. En yaygın olanları yapılarına ve yüklemin türüne göre olanlardır.
- Yüklemin Türüne Göre Cümleler:
- Fiil (Eylem) Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. Örnek: "Çocuklar parkta oynuyor."
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim veya isim soylu bir sözcük olan cümlelerdir. Ek fiil alır. Örnek: "Hava bugün çok güzeldi."
- Yapısına Göre Cümleler:
- Basit Cümle: Tek bir yargı (tek bir yüklem) bildiren, içinde fiilimsi veya başka bir yargı bulunmayan cümlelerdir. Örnek: "Kuşlar uçuyor."
- Birleşik Cümle: Birden fazla yargı bildiren cümlelerdir. Genellikle bir temel cümle ve ona bağlı yan cümleciklerden oluşur. Yan cümlecik genellikle fiilimsilerle veya "ki, çünkü, eğer" gibi bağlaçlarla kurulur.
- Örnek: "Kitap okuyan öğrenciler başarılı olur." (Fiilimsiyle yan cümle)
⚠️ Dikkat: Bir cümlede birden fazla yüklem varsa (virgül veya bağlaçla bağlanmışsa) o cümle basit cümle değildir.
📌 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve anlaşılır kullanmak için yazım kurallarına uymak önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları, kurum adları, kitap/dergi adları vb.), belirli tarihlerdeki ay ve gün adları (29 Ekim Salı), unvanlar (Doktor Mehmet), hitaplar büyük harfle başlar.
- "De" Bağlacı ve "-de" Hâl Eki: Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. (Örn: Sen de gel. / Kitap da okudu.) Hâl eki olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. (Örn: Evde kaldım. / Kalem sende.)
- "Ki" Bağlacı ve "-ki" Eki: Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır. (Örn: Duydum ki geliyormuş.) İlgi zamiri olan "-ki" ve sıfat yapan "-ki" bitişik yazılır. (Örn: Benimki kayboldu. / Evdeki hesap.)
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazıyla yazılır (iki, beş yüz). Ancak saat, para tutarı, ölçü, istatistikî verilerde rakam kullanılır (15.30, 5 kg). Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta veya kesme işaretiyle ek getirilir (8. sınıf, 2.'nci).
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kaybı veya ses olayı varsa bitişik, yoksa ayrı yazılır. (Örn: aşçıbaşı, kuşburnu (bitişik); deniz yatağı, yer elması (ayrı))
💡 İpucu: "De" bağlacını test etmek için "dahi" kelimesini yerine koymayı deneyin. Eğer uyuyorsa "de" ayrı yazılır.
📌 Noktalama İşaretleri
Cümlelerin doğru anlaşılması, vurgu ve tonlamaların belirtilmesi için noktalama işaretleri kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna konur. Kısaltmalardan sonra, sıra sayılarından sonra kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmada, sıralı cümleleri ayırmada, ara sözlerin başında ve sonunda, hitaplardan sonra kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmada, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmada kullanılır.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlelerin sonuna konur.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümlelerin sonuna, alıntılarda atlanan yerleri belirtmede kullanılır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümlelerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözleri aktarırken, özel olarak belirtilmek istenen kelimeleri veya eser adlarını belirtirken kullanılır.
- Kısa Çizgi (-): Satır sonuna sığmayan kelimeleri ayırmada, ara sözleri ayırmada, kelimelerin köklerini, eklerini ayırmada kullanılır.
📝 Unutma: Noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, yazılı anlatım becerinizin önemli bir göstergesidir.
Bu notlar, sınavınıza hazırlanırken size yol gösterecektir. Konuları tekrar gözden geçirmeyi ve bol bol soru çözmeyi unutmayın. Başarılar dilerim!
