Fizikte büyüklükleri iki ana kategoriye ayırırız: skaler büyüklükler ve vektörel büyüklükler. Bu ayrımı iyi anlamak, birçok konuyu kavramak için temel bir adımdır.
- Skaler Büyüklükler: Sadece bir sayı (şiddet veya miktar) ve bir birim ile tam olarak tanımlanabilen büyüklüklerdir. Yön bilgisi içermezler. Örneğin, "5 kilogram" dediğimizde kütleyi tam olarak anlamış oluruz; hangi yöne 5 kilogram olduğu önemli değildir.
- Vektörel Büyüklükler: Hem bir sayı (şiddet veya miktar) hem de bir birim ile birlikte bir yön bilgisi de içeren büyüklüklerdir. Yön belirtilmeden tam olarak anlaşılamazlar. Örneğin, "Doğuya doğru 10 m/s hızla" dediğimizde hem sürati hem de hareketin yönünü belirtmiş oluruz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kütle: Kütle, bir cismin madde miktarının ölçüsüdür. Sadece bir sayı ve bir birimle (örneğin 5 kg) ifade edilir. Yönü yoktur. Bu nedenle kütle skaler bir büyüklüktür.
- B) Zaman: Zaman, olayların oluş sırasını ve süresini belirten bir kavramdır. Sadece bir sayı ve bir birimle (örneğin 10 saniye) ifade edilir. Yönü yoktur. Bu nedenle zaman skaler bir büyüklüktür.
- C) Hız: Hız, bir cismin birim zamanda yaptığı yer değiştirme miktarıdır. Yer değiştirme vektörel bir büyüklük olduğu için hız da vektöreldir. Hızın hem bir büyüklüğü (sürati) hem de bir yönü vardır (örneğin Kuzeye doğru 60 km/saat). Yön belirtilmeden hız tam olarak tanımlanamaz. Bu nedenle hız vektörel bir büyüklüktür.
- D) Sıcaklık: Sıcaklık, bir maddenin atom veya moleküllerinin ortalama kinetik enerjisinin bir ölçüsüdür. Sadece bir sayı ve bir birimle (örneğin 25 °C) ifade edilir. Yönü yoktur. Bu nedenle sıcaklık skaler bir büyüklüktür.
- E) Hacim: Hacim, bir cismin uzayda kapladığı yerdir. Sadece bir sayı ve bir birimle (örneğin 10 litre veya 5 $m^3$) ifade edilir. Yönü yoktur. Bu nedenle hacim skaler bir büyüklüktür.
Yukarıdaki açıklamalara göre, seçenekler arasında vektörel olan tek büyüklük hızdır.
Cevap C seçeneğidir.
