Bir bitkinin ışığa yönelmesi, bir amipin besin bulmak için yalancı ayaklarını uzatması ve bir insanın sıcak bir cisme dokunduğunda elini hızla çekmesi olayları, canlıların hangi ortak özelliğine örnek olarak verilebilir?
A) Boşaltım
B) Üreme
C) Büyüme
D) Uyarılara tepki verme
E) Homeostazi
Sevgili öğrenciler, bu soru canlıların çevreleriyle etkileşimini ve hayatta kalmak için gösterdikleri tepkileri anlamamızı istiyor. Verilen örnekleri tek tek inceleyelim ve ardından seçenekleri değerlendirelim:
- Bir bitkinin ışığa yönelmesi: Bitkiler için ışık, hayati bir enerji kaynağıdır. Işık (uyaran), bitkinin büyüme yönünü değiştirerek ona doğru yönelmesine (tepki) neden olur. Bu olaya fototropizm denir.
- Bir amipin besin bulmak için yalancı ayaklarını uzatması: Amip gibi tek hücreli canlılar, çevrelerindeki besin maddelerini (uyaran) algıladıklarında, hareket organelleri olan yalancı ayaklarını uzatarak besine doğru hareket ederler (tepki) ve onu içine alırlar.
- Bir insanın sıcak bir cisme dokunduğunda elini hızla çekmesi: Sıcaklık (uyaran), vücudumuz için potansiyel bir tehlikedir. Sinir sistemimiz bu uyaranı algılar ve vücudumuzun zarar görmesini engellemek için elimizi hızla çekme (tepki) refleksi gösterir.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Boşaltım: Canlıların metabolik atık maddeleri vücutlarından uzaklaştırmasıdır. Yukarıdaki örnekler atık maddelerin atılmasıyla ilgili değildir.
- B) Üreme: Canlıların kendilerine benzer yeni bireyler oluşturmasıdır. Verilen örnekler yeni birey oluşumuyla ilgili değildir.
- C) Büyüme: Canlıların hacim ve kütlece artması, gelişmesidir. Örnekler doğrudan büyüme süreciyle ilgili değildir, anlık tepkilerdir.
- D) Uyarılara tepki verme: Canlıların iç veya dış ortamdan gelen değişikliklere (uyaranlara) karşı belirli davranışlar veya fizyolojik yanıtlar göstermesidir. Yukarıdaki tüm örneklerde, canlılar çevrelerinden gelen bir uyarana (ışık, besin, sıcaklık) karşı bir tepki (yönelme, yalancı ayak uzatma, el çekme) göstermektedir. Bu, canlıların ortak ve temel özelliklerinden biridir.
- E) Homeostazi: Canlıların iç ortamlarını kararlı ve dengeli tutma eğilimidir. Uyarılara tepki verme, homeostazinin sağlanmasına yardımcı olabilir ancak verilen örnekler doğrudan iç dengeyi korumaktan ziyade, dış uyaranlara verilen anlık ve doğrudan tepkilerdir. "Uyarılara tepki verme" bu örnekleri daha genel ve doğrudan kapsar.
Görüldüğü gibi, tüm örnekler canlıların çevrelerindeki değişiklikleri algılayıp bunlara uygun bir şekilde yanıt vermesi durumunu açıklamaktadır. Bu da canlıların "uyarılara tepki verme" özelliğidir.
Cevap D seçeneğidir.
