🎓 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 3 - Ders Notu
Bu not, 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılısının 2. senaryosunun 3. testinde çıkabilecek temel konuları kapsamaktadır. Hücre bölünmesi (mitoz ve mayoz), kalıtım ve DNA'nın yapısı üzerinde durulacaktır.
📌 Hücre Bölünmesi: Mitoz
Mitoz, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyümeyi, gelişmeyi ve onarımı sağlayan hücre bölünmesi çeşididir.
- Mitoz sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayıları ve genetik yapıları aynıdır.
- Mitoz, profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olmak üzere dört temel evrede gerçekleşir.
- Mitoz bölünme, tek hücreli canlılarda üremeyi sağlar (örneğin, bakterilerin bölünerek çoğalması).
- Çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve doku onarımı için gereklidir (örneğin, bir yaranın iyileşmesi).
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme sonucu oluşan hücreler ana hücre ile aynı genetik yapıya sahiptir. Bu, çeşitlilik sağlamaz.
📌 Hücre Bölünmesi: Mayoz
Mayoz, üreme hücrelerinin (sperm ve yumurta) oluşmasını sağlayan ve kromozom sayısının yarıya inmesini sağlayan özel bir hücre bölünmesi türüdür.
- Mayoz sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayısı ana hücrenin yarısı kadardır (n).
- Mayoz, mayoz I ve mayoz II olmak üzere iki aşamada gerçekleşir.
- Mayoz bölünme, tür içi çeşitliliği sağlar.
- Mayoz bölünme eşeyli üreyen canlılarda görülür.
💡 İpucu: Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomlar arasında parça değişimi (krossing over) gerçekleşebilir. Bu durum, genetik çeşitliliği artırır.
📌 Kalıtım: Temel Kavramlar
Kalıtım, genetik özelliklerin nesilden nesile aktarılmasıdır. Bu süreçte bazı temel kavramları bilmek önemlidir.
- Gen: DNA üzerinde belirli bir özelliği kontrol eden bölge.
- Alel: Bir genin farklı varyasyonları (örneğin, göz rengi için mavi veya kahverengi aleli).
- Homozigot: Bir özellik için aynı alellere sahip olma durumu (örneğin, AA veya aa).
- Heterozigot: Bir özellik için farklı alellere sahip olma durumu (örneğin, Aa).
- Baskın (Dominant) Alel: Heterozigot durumda etkisini gösteren alel (örneğin, A).
- Çekinik (Resesif) Alel: Etkisini sadece homozigot durumda gösteren alel (örneğin, a).
- Genotip: Bir bireyin genetik yapısı (örneğin, AA, Aa veya aa).
- Fenotip: Bir bireyin gözlemlenebilir özellikleri (örneğin, kahverengi gözlü olmak).
📝 Örnek: Kahverengi göz rengi (B) mavi göz rengine (b) baskınsa, BB ve Bb genotipleri kahverengi gözlü, bb genotipi ise mavi gözlü olacaktır.
📌 DNA'nın Yapısı
Deoksiribo Nükleik Asit (DNA), canlıların genetik bilgisini taşıyan moleküldür. DNA'nın yapısını anlamak kalıtımı anlamak için önemlidir.
- DNA, çift sarmallı bir yapıya sahiptir.
- DNA'nın yapı birimleri nükleotidlerdir. Her nükleotid bir şeker (deoksiriboz), bir fosfat grubu ve bir azotlu organik bazdan oluşur.
- Dört çeşit azotlu organik baz bulunur: Adenin (A), Timin (T), Guanin (G) ve Sitozin (C).
- Adenin (A) her zaman Timin (T) ile, Guanin (G) her zaman Sitozin (C) ile eşleşir. Bu eşleşme, $A=T$ ve $G=C$ şeklinde ifade edilir.
⚠️ Dikkat: DNA'daki baz dizisi, genetik bilgiyi kodlar. Bu dizideki farklılıklar, farklı genetik özelliklere yol açar.
