🎓 11. sınıf edebiyat 1. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, 11. sınıf edebiyat 1. dönem 2. yazılı sınavınızda karşınıza çıkabilecek ana konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Özellikle Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı'nın önemli şiir ve roman/hikaye anlayışlarına odaklanacağız.
📌 Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı'na Genel Bakış
Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte edebiyatımızda büyük bir değişim ve gelişim süreci başlamıştır. Bu dönemde sanatçılar, yeni Türkiye'nin kültürel ve sosyal yapısını eserlerine yansıtmışlardır.
- Dönemin Özellikleri:
- Sanatçılar Anadolu'ya yönelmiş, halkın sorunlarını ele almıştır.
- Millî ve evrensel değerler bir arada işlenmiştir.
- Farklı şiir ve roman anlayışları ortaya çıkmıştır.
- Dil sadeleşmiş, günlük konuşma dili edebiyata girmiştir.
💡 İpucu: Cumhuriyet Dönemi, önceki dönemlerden farklı olarak çok sesli ve çeşitli sanat anlayışlarına ev sahipliği yapar. Bu çeşitliliği kavramak önemlidir.
📌 Şiirde Farklı Yönelimler
📌 Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir
Bu şiir anlayışı, Milli Edebiyat döneminin milliyetçi, yerli ve halkçı özelliklerini Cumhuriyet Dönemi'nde de devam ettirir. Anadolu insanının yaşamı ve değerleri ön plandadır.
- Özellikleri:
- Hece ölçüsü ve sade bir dil kullanılır.
- Memleket sevgisi, kahramanlık, milli değerler işlenir.
- Halk şiiri geleneğinden beslenir.
- Temsilciler: Ahmet Kutsi Tecer, Necmettin Halil Onan, Kemalettin Kamu.
📌 Saf Şiir (Öz Şiir)
Şiiri, başka hiçbir amaca hizmet etmeyen, sadece estetik kaygı güden bir sanat olarak gören anlayıştır. Şiirde musiki ve anlam derinliği önemlidir.
- Özellikleri:
- Şiir, bir düşünceyi veya ideolojiyi değil, estetik güzelliği amaçlar.
- Mistik, bireysel ve içsel temalar işlenir.
- Sözcüklerin çağrışım gücü ve ahenk ön plandadır.
- Sembolizm ve empresyonizm akımlarından etkilenirler.
- Temsilciler: Ahmet Haşim (öncü), Cahit Sıtkı Tarancı, Ahmet Hamdi Tanpınar, Asaf Halet Çelebi, Necip Fazıl Kısakürek.
⚠️ Dikkat: Saf şiirde "sanat için sanat" anlayışı esastır. Şairler, şiirin dilini ve biçimini kusursuzlaştırmaya çalışır.
📌 Serbest Nazım ve Toplumcu Şiir
Toplumun sorunlarını, işçi-emekçi kesimin sıkıntılarını dile getiren, ideolojik bir duruşa sahip şiir anlayışıdır. Serbest ölçü yaygın olarak kullanılır.
- Özellikleri:
- Toplumsal gerçekler, işçi hakları, sömürü, yoksulluk gibi konular işlenir.
- Serbest ölçü ve günlük konuşma dili tercih edilir.
- Didaktik (öğretici) bir yönü vardır.
- Fütürizm akımından etkilenmişlerdir.
- Temsilciler: Nâzım Hikmet Ran (öncü), Rıfat Ilgaz, Ceyhun Atuf Kansu, Hasan Hüseyin Korkmazgil.
📌 Garip Hareketi (Birinci Yeni)
Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu ve Melih Cevdet Anday'ın başlattığı, şiirde her türlü kurala, kalıba ve geleneğe karşı çıkan radikal bir harekettir.
- Özellikleri:
- Şiirde ölçü, uyak, nazım birimi gibi biçimsel unsurları reddederler.
- Sıradan insanların günlük yaşamını, basit duygularını işlerler.
- Mizah ve ironiye sıkça yer verirler.
- Şiirde "sürpriz" ve "şaşırtma" öğesi önemlidir.
- Temsilciler: Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu, Melih Cevdet Anday.
💡 İpucu: Garipçiler, şiirin halka inmesini ve anlaşılır olmasını savunmuşlardır. "Şiir her şeyden önce bir kelime oyunudur" anlayışıyla hareket etmişlerdir.
📌 Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı ve Hikayesi
📌 Genel Özellikler
Cumhuriyet Dönemi roman ve hikayesi, toplumsal değişimleri, bireyin iç dünyasını, Anadolu'yu ve farklı yaşam biçimlerini geniş bir yelpazede ele almıştır.
- Özellikleri:
- Konu ve mekan çeşitliliği artmıştır (Anadolu, köy, şehir, kasaba).
- Psikolojik tahliller ve bireyin iç dünyası önem kazanmıştır.
- Toplumsal sorunlar (köy gerçekliği, aydın-halk çatışması, kuşak çatışması) işlenmiştir.
- Farklı anlatım teknikleri (iç çözümleme, bilinç akışı) kullanılmıştır.
📌 Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Roman/Hikaye
Bu anlayıştaki yazarlar, bireyin psikolojisine, bilinçaltına, yalnızlığına ve iç çatışmalarına odaklanmışlardır. Modernizm ve varoluşçuluk akımlarından etkilenmişlerdir.
- Özellikleri:
- Rüya, hayal, zaman ve mekan gibi soyut kavramlar sıkça kullanılır.
- Kişilerin ruh halleri, bunalımları, geçmişle hesaplaşmaları anlatılır.
- Psikoloji biliminden faydalanılır.
- Temsilciler: Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar, Tarık Buğra, Abdülhak Şinasi Hisar.
📌 Toplumcu Gerçekçi Roman/Hikaye
Toplumun ekonomik ve sosyal sorunlarını, köy ve kasaba gerçekliğini, işçi-köylü yaşamını realist bir bakış açısıyla ele alan eserlerdir. Marksist ideolojiden etkilenmişlerdir.
- Özellikleri:
- Köy-kent çatışması, ağa-köylü ilişkisi, yoksulluk, adaletsizlik gibi temalar işlenir.
- Gözlem ve belgesel nitelik önemlidir.
- Yöresel ağızlara ve diyaloglara yer verilir.
- Temsilciler: Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Fakir Baykurt, Sabahattin Ali.
⚠️ Dikkat: Bu tür eserlerde, yazarın toplumsal bir mesaj verme amacı güçlüdür. Sanat, toplumu dönüştürme aracı olarak görülür.
📌 Modernizmi Esas Alan Roman/Hikaye
Geleneksel anlatım biçimlerini reddederek, bireyin karmaşık iç dünyasını, yabancılaşmasını ve modern hayatın getirdiği sorunları yeni tekniklerle (bilinç akışı, iç monolog) işleyen eserlerdir.
- Özellikleri:
- Bireyin bunalımları, yalnızlığı, yabancılaşması ve varoluşsal sorunları işlenir.
- Geleneksel olay örgüsü yerine, parçalı ve dağınık bir yapı tercih edilebilir.
- Dil ve anlatımda deneysellik ön plandadır.
- Temsilciler: Yusuf Atılgan, Oğuz Atay, Ferit Edgü, Bilge Karasu.
📌 Milli ve Dini Duyarlılıkları Yansıtan Roman/Hikaye
Milli ve manevi değerleri, Anadolu insanının inançlarını, gelenek ve göreneklerini ön plana çıkaran eserlerdir. Toplumsal değişimin manevi değerler üzerindeki etkileri de işlenir.
- Özellikleri:
- Milli kimlik, tarih bilinci, dini değerler ve aile kavramı vurgulanır.
- Anadolu'nun geleneksel yaşam biçimi ve kültürü işlenir.
- Kahramanlar genellikle milli ve manevi değerlere bağlı kişilerdir.
- Temsilciler: Mustafa Necati Sepetçioğlu, Emine Işınsu, Sevinç Çokum.
📝 **Öğrenciye Not:** Bu konuları çalışırken her bir anlayışın temel özelliklerini ve öne çıkan temsilcilerini iyi kavramaya çalışın. Eser-yazar eşleştirmeleri ve akımların genel mantığı sınavda size çok yardımcı olacaktır. Başarılar dilerim!
