Ankara Antlaşması (1926) ile Türkiye'nin Musul'dan vazgeçmesi karşılığında elde ettiği kazanım aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hatay'ın Türkiye'ye katılması
B) Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarının artması
C) Musul petrollerinden belirli bir pay alma hakkı
D) Ege adalarının bir kısmının Türkiye'ye verilmesi
Sevgili öğrenciler, bu soru Türkiye Cumhuriyeti'nin dış politikasında önemli bir dönüm noktası olan Musul meselesi ve 1926 Ankara Antlaşması ile ilgili temel bir bilgi sorusudur. Gelin, bu önemli konuyu adım adım ve anlaşılır bir şekilde inceleyelim:
- Musul Meselesinin Arka Planı: Birinci Dünya Savaşı sonrası imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından İngiltere, Musul'u işgal etmişti. Misak-ı Milli sınırları içinde kabul edilen Musul, Türkiye için hem stratejik konumu hem de zengin petrol yatakları nedeniyle büyük öneme sahipti. İngiltere de bölgenin petrol kaynakları üzerinde hak iddia ediyordu.
- Lozan Barış Konferansı ve Çözümsüzlük: Lozan Barış Konferansı'nda Musul meselesi çözüme kavuşturulamamış ve Türkiye ile İngiltere arasında ikili görüşmelere bırakılmıştı. Ancak bu görüşmeler de sonuç vermeyince konu Milletler Cemiyeti'ne taşındı.
- Milletler Cemiyeti ve Brüksel Hattı: Milletler Cemiyeti, Musul'un Irak'a (o dönemde İngiliz mandası altındaki Irak'a) bırakılması yönünde bir karar aldı ve "Brüksel Hattı"nı sınır olarak belirledi. Türkiye bu kararı kabul etmedi ancak içerdeki Şeyh Sait İsyanı gibi olaylar nedeniyle dış politikada eli zayıflamıştı.
- 1926 Ankara Antlaşması: Türkiye, İngiltere ve Irak arasında 5 Haziran 1926 tarihinde Ankara'da imzalanan antlaşma ile Musul'un Irak'a ait olduğu kabul edildi. Bu antlaşma ile Türkiye, Misak-ı Milli'den bir taviz vermiş oldu.
- Türkiye'nin Elde Ettiği Kazanım: Musul'dan vazgeçilmesi karşılığında Türkiye'ye önemli bir ekonomik kazanım sağlandı. Antlaşmaya göre, Irak'ın Musul petrollerinden elde edeceği gelirin %10'u, 25 yıl süreyle Türkiye'ye ödenecekti. Bu, Türkiye için o dönemde önemli bir gelir kaynağı olacaktı. Türkiye, bu payın tamamını nakit olarak almak yerine, belirli bir miktar karşılığında İngiltere'ye devretmiştir.
- A seçeneği neden doğru değil? Hatay'ın Türkiye'ye katılması: Hatay meselesi, 1939 yılında çözüme kavuşmuştur ve 1926 Ankara Antlaşması ile doğrudan bir ilgisi yoktur.
- B seçeneği neden doğru değil? Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarının artması: Boğazlar üzerindeki tam egemenlik hakları, 1936 yılında imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile kazanılmıştır. Bu da 1926 Ankara Antlaşması'nın konusu değildir.
- D seçeneği neden doğru değil? Ege adalarının bir kısmının Türkiye'ye verilmesi: Ege adalarının statüsü, genellikle Lozan Antlaşması ve daha önceki antlaşmalarla belirlenmiştir. 1926 Ankara Antlaşması'nın Ege adalarıyla ilgili bir hükmü bulunmamaktadır.
Bu bilgiler ışığında, Türkiye'nin Musul'dan vazgeçmesi karşılığında elde ettiği kazanım, Musul petrollerinden belirli bir pay alma hakkıdır.
Cevap C seçeneğidir.
