Aşağıdakilerden hangisi İslam düşüncesinde insanın temel özelliklerinden biri değildir?
A) Akıl sahibi olması
B) Sorumluluk sahibi olması
C) Özgür iradeye sahip olması
D) Doğal içgüdülerle hareket etmesi
E) Yaratılış gayesine uygun davranması
Sevgili öğrenciler, bu soru İslam düşüncesinde insanın temel özelliklerini anlamamızı gerektiriyor. İslam, insanı diğer varlıklardan ayıran ve ona özel bir konum kazandıran bazı temel niteliklerle tanımlar. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Akıl sahibi olması: İslam düşüncesinde insan, akıl sahibi bir varlıktır. Akıl, doğruyu yanlıştan, iyiyi kötüden ayırma, düşünme, anlama ve muhakeme etme yeteneğidir. Bu özellik, insanın sorumluluk almasının ve ilahi mesajı anlamasının temelidir. Dolayısıyla bu, insanın temel bir özelliğidir.
- B) Sorumluluk sahibi olması: Akıl ve özgür iradeye sahip olması nedeniyle insan, eylemlerinden sorumlu tutulur. İslam'da her birey, yaptıklarından ve yapmadıklarından Allah'a karşı hesap verecektir. Bu da insanın temel bir özelliğidir.
- C) Özgür iradeye sahip olması: İnsan, iyilik ile kötülük, doğru ile yanlış arasında seçim yapma yeteneğine, yani özgür iradeye sahiptir. Bu özgür irade, insanın sorumluluğunun da temelini oluşturur. Eğer özgür iradesi olmasaydı, yaptıklarından sorumlu tutulması anlamsız olurdu. Bu da insanın temel bir özelliğidir.
- D) Doğal içgüdülerle hareket etmesi: İnsan elbette doğal içgüdülere (açlık, susuzluk, üreme vb.) sahiptir. Ancak İslam düşüncesinde insanı diğer canlılardan ayıran ve ona üstünlük kazandıran şey, sadece içgüdüleriyle hareket etmemesidir. İnsan, içgüdülerini aklı, iradesi ve ilahi rehberlik doğrultusunda kontrol etme ve yönlendirme yeteneğine sahiptir. Sadece doğal içgüdülerle hareket etmek, insanı hayvanlardan ayıran bir özellik değil, aksine insanı insan yapan özelliklerin (akıl, irade) kullanılmaması durumudur. Bu nedenle, "sadece doğal içgüdülerle hareket etmesi" insanın temel ve ayırt edici bir özelliği olarak kabul edilmez; aksine, insanın bu içgüdüleri aşması beklenir.
- E) Yaratılış gayesine uygun davranması: İslam'a göre insan, belirli bir gaye ile yaratılmıştır. Bu gaye, Allah'ı tanımak, O'na ibadet etmek ve yeryüzünde halife olarak adalet ve iyiliği yaymaktır. İnsanın bu gayeye uygun davranması, onun varoluşsal amacını yerine getirmesi anlamına gelir ve bu da onun temel bir özelliğidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, akıl, sorumluluk, özgür irade ve yaratılış gayesine uygun davranma, İslam düşüncesinde insanın temel ve ayırt edici özellikleridir. Ancak sadece doğal içgüdülerle hareket etmek, insanın üstünlüğünü ve sorumluluğunu yansıtan bir özellik değildir; aksine, insanın bu içgüdüleri aklı ve iradesiyle yönetmesi beklenir.
Cevap D seçeneğidir.
