🎓 12. sınıf fizik 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo meb Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf fizik 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo meb Test 1'de yer alan konuları kapsamaktadır. Ağırlıklı olarak çembersel hareket, basit harmonik hareket ve dalgalar konularına odaklanılmıştır.
📌 Çembersel Hareket
Çembersel hareket, bir cismin sabit bir merkez etrafında dönmesidir. Bu harekette hız sabittir ancak yönü sürekli değişir.
- Açısal hız ($\omega$): Birim zamanda taranan açıdır. $\omega = \frac{\Delta \theta}{\Delta t}$ formülüyle hesaplanır.
- Periyot (T): Bir tam tur için geçen süredir.
- Frekans (f): Birim zamandaki tur sayısıdır. $f = \frac{1}{T}$ ilişkisi vardır.
- Merkezcil kuvvet ($F_m$): Cisme merkeze doğru etkiyen kuvvettir. $F_m = m \cdot a_m = m \cdot \frac{v^2}{r}$ formülüyle bulunur.
- Merkezcil ivme ($a_m$): Hızın yönündeki değişimden kaynaklanan ivmedir. $a_m = \frac{v^2}{r}$ formülüyle bulunur.
⚠️ Dikkat: Merkezcil kuvvet, cismi içeriye doğru çeken gerçek bir kuvvettir. Merkezkaç kuvveti ise eylemsizlikten kaynaklanan sanal bir kuvvettir.
📌 Basit Harmonik Hareket (BHH)
Basit harmonik hareket, denge noktası etrafında periyodik olarak tekrarlanan bir harekettir. Yay sarkacı ve basit sarkaç bu harekete örneklerdir.
- Genlik (A): Cismin denge noktasından maksimum uzaklığıdır.
- Periyot (T): Bir tam salınım için geçen süredir. Yay sarkacı için $T = 2\pi \sqrt{\frac{m}{k}}$ formülüyle, basit sarkaç için $T = 2\pi \sqrt{\frac{L}{g}}$ formülüyle bulunur. Burada m kütle, k yay sabiti, L ip uzunluğu ve g yerçekimi ivmesidir.
- Frekans (f): Birim zamandaki salınım sayısıdır. $f = \frac{1}{T}$ ilişkisi vardır.
- Geri çağırıcı kuvvet (F): Cismi denge noktasına doğru çeken kuvvettir. Yay sarkacı için $F = -kx$ formülüyle bulunur.
💡 İpucu: Basit harmonik harekette enerji korunur. Toplam enerji, kinetik ve potansiyel enerjinin toplamına eşittir.
📌 Dalgalar
Dalgalar, enerjinin bir ortamda ilerlemesidir. Mekanik dalgalar (su dalgaları, ses dalgaları) ve elektromanyetik dalgalar (ışık, radyo dalgaları) olmak üzere iki ana türü vardır.
- Enine dalgalar: Titreşim yönü, ilerleme yönüne dik olan dalgalardır (örneğin, su dalgaları).
- Boyuna dalgalar: Titreşim yönü, ilerleme yönüne paralel olan dalgalardır (örneğin, ses dalgaları).
- Dalga boyu ($\lambda$): Ardışık iki tepe veya çukur arasındaki mesafedir.
- Frekans (f): Birim zamanda geçen dalga sayısıdır.
- Hız (v): Dalganın birim zamanda aldığı yoldur. $v = \lambda \cdot f$ formülüyle hesaplanır.
- Genlik (A): Dalganın denge konumundan maksimum uzaklığıdır. Enerji ile doğru orantılıdır.
⚠️ Dikkat: Dalgalar bir ortamdan başka bir ortama geçerken hızları ve dalga boyları değişebilir, ancak frekansları değişmez.
📌 Su Dalgaları
Su dalgaları, hem enine hem de boyuna özellikler gösteren karmaşık dalgalardır. Derin suda enine, sığ suda boyuna özellikler gösterirler.
- Su dalgalarında kırınım: Dalgaların bir engelden geçerken bükülmesidir.
- Su dalgalarında girişim: İki veya daha fazla dalganın bir araya gelerek birbirini güçlendirmesi veya zayıflatmasıdır.
- Derinlik arttıkça dalga hızı artar.
📌 Ses Dalgaları
Ses dalgaları, boyuna mekanik dalgalardır. Bir ortamda titreşimler yoluyla yayılırlar. Hızı ortamın yoğunluğuna ve sıcaklığına bağlıdır.
- Sesin hızı: Katılarda en yüksek, sıvılarda daha düşük, gazlarda ise en düşüktür.
- Sesin şiddeti: Genlikle doğru orantılıdır. Birimi desibeldir (dB).
- Sesin yüksekliği (frekans): Frekansla doğru orantılıdır. Yüksek frekanslı sesler tiz, düşük frekanslı sesler ise bastır.
- Rezonans: Bir cismin doğal frekansında titreşmeye başlamasıdır.
💡 İpucu: Ses dalgaları boşlukta yayılmaz çünkü yayılmak için bir ortama ihtiyaç duyarlar.
