🎓 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, hücre bölünmesi (mitoz ve mayoz) ve kalıtım konularını kapsar. Sınavda başarılı olman için bu konulara dikkatlice çalışmalısın.
📌 Mitoz Bölünme
Mitoz, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve onarımı sağlayan bir hücre bölünmesi çeşididir.
- Kromozom sayısı sabittir (2n → 2n).
- Oluşan hücreler ana hücre ile aynı genetik yapıdadır.
- Tek hücrelilerde üreme, çok hücrelilerde büyüme ve onarım sağlar.
- Profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olmak üzere dört evreden oluşur.
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme sonucu oluşan hücreler birbirinin ve ana hücrenin aynısıdır!
📌 Mayoz Bölünme
Mayoz, üreme hücrelerinin (sperm ve yumurta) oluşmasını sağlayan özel bir hücre bölünmesidir. Kromozom sayısının yarıya inmesini sağlar.
- Kromozom sayısı yarıya iner (2n → n).
- Genetik çeşitlilik sağlanır (krossing over).
- Sadece üreme hücrelerinde görülür.
- Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki aşamadan oluşur.
💡 İpucu: Mayoz bölünme sayesinde tür içi çeşitlilik artar!
📌 Kalıtım
Kalıtım, genetik özelliklerin nesilden nesile aktarılmasıdır. Genler, bu özelliklerin taşıyıcılarıdır.
- Gen: DNA üzerindeki kalıtsal özelliklerin birimidir.
- Kromozom: DNA'nın proteinlerle sarılıp yoğunlaşmış halidir.
- Alel: Bir genin farklı varyasyonlarıdır (örneğin, göz rengi için mavi veya kahverengi aleli).
- Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır.
- Fenotip: Bir bireyin dış görünüşüdür (genotip + çevresel faktörler).
- Baskın (Dominant) Gen: Etkisini her zaman gösteren gen. Büyük harfle gösterilir (A).
- Çekinik (Resesif) Gen: Etkisini sadece homozigot durumda gösteren gen. Küçük harfle gösterilir (a).
- Homozigot: Bir özellik için aynı alellere sahip olma durumu (AA veya aa).
- Heterozigot: Bir özellik için farklı alellere sahip olma durumu (Aa).
📝 Örnek: Kahverengi göz rengi baskın (B), mavi göz rengi çekinik (b) olsun. BB ve Bb genotipleri kahverengi gözlü, bb genotipi mavi gözlü olur.
📌 Mendel İlkeleri
Mendel, kalıtımın temel prensiplerini ortaya koyan bilim insanıdır.
- Ayrılma İlkesi: Her bireyde bir özellik için iki alel bulunur ve üreme hücreleri oluşurken bu aleller birbirinden ayrılır.
- Bağımsız Dağılım İlkesi: Farklı özelliklere ait genler, üreme hücrelerine bağımsız olarak dağılır.
- Baskınlık İlkesi: Heterozigot durumda, baskın alel fenotipte etkisini gösterir.
⚠️ Dikkat: Mendel'in ilkeleri, tüm genler için geçerli olmayabilir. Bazı genler birbirine bağlı olabilir veya eksik baskınlık gösterebilir.
