🎓 12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 8. senaryo Test 3 - Ders Notu
Bu ders notu, 12. sınıf inkılap tarihi dersinin 1. dönem 2. yazılı sınavında karşılaşabileceğin, Milli Mücadele'nin başlangıcı, kongreler dönemi, TBMM'nin kuruluşu ve Kurtuluş Savaşı'nın ilk adımları gibi temel konuları özetlemektedir. Sınavda başarılar dileriz!
📌 I. Dünya Savaşı Sonrası ve Mondros Ateşkesi
I. Dünya Savaşı'nda mağlup olan Osmanlı Devleti, ağır şartlar içeren Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamak zorunda kaldı. Bu antlaşma, ülkenin işgaline zemin hazırladı.
- Antlaşmanın Önemi: Osmanlı Devleti'nin fiilen sona erdiğini gösteren ilk adımdır.
- 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum karşısında herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. Bu madde, Anadolu'daki işgallere hukuki zemin hazırladı.
- 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa buralar işgal edilebilecekti. Bu madde, bir Ermeni devleti kurma amacını taşıyordu.
- Sonuç: Antlaşma sonrası Osmanlı ordusu dağıtıldı, haberleşme ve ulaşım araçları kontrol altına alındı ve Anadolu'nun dört bir yanı İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmeye başlandı.
⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkesi, Osmanlı'nın savunma gücünü elinden alırken, İtilaf Devletleri'ne işgaller için yasal bir dayanak sağlamıştır. Bu durum, Türk milletinin direnişini tetikledi.
📌 Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve Kongreler Dönemi
Mondros sonrası başlayan işgallere karşı Türk milleti, bölgesel direniş cemiyetleri ve Kuvâ-yi Milliye ile tepki gösterdi. Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkışıyla milli mücadele örgütlü bir yapıya kavuştu.
- Kuvâ-yi Milliye: İşgallere karşı kurulan gönüllü halk direniş birlikleridir. Bölgeseldirler, düzensizdirler ve düşmanı yavaşlatma amacı gütmüşlerdir.
- Cemiyetler:
- Zararlı Cemiyetler: İşgalleri destekleyen (Pontus Rum Cemiyeti, Mavri Mira) veya manda isteyen (İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti) cemiyetlerdir.
- Yararlı Cemiyetler: Milli varlığı savunan, bölgesel direniş örgütleyen cemiyetlerdir (Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti).
- Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıkarak milli bilinci uyandırdı ve direnişi örgütlemeye başladı. Bu olay, Milli Mücadele'nin fiili başlangıcı kabul edilir.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgaller protesto edilmeli, mitingler düzenlenmeli ancak azınlıklara zarar verilmemeliydi. Amacı, milli bilinci uyandırmaktı.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Milli egemenlik vurgusu). Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi belirlendi.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Bölgesel toplansa da aldığı kararlar ulusaldır. "Manda ve Himaye kabul edilemez." (Tam bağımsızlık ilkesi ilk kez vurgulandı). Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm bölgesel direniş cemiyetleri "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Milli Mücadele tek merkezden yönetilmeye başlandı.
💡 İpucu: Kongreler dönemi, dağınık direnişin ulusal bir harekete dönüşme sürecidir. Özellikle Erzurum ve Sivas Kongreleri, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizmiştir.
📌 Misak-ı Millî ve TBMM'nin Açılışı
Osmanlı Mebusan Meclisi'nin son döneminde kabul edilen Misak-ı Millî (Ulusal Ant), Türk vatanının sınırlarını ve bağımsızlık ilkelerini ilan etti. Ardından Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
- Misak-ı Millî (Ulusal Ant): Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen ve Milli Mücadele'nin temel hedeflerini belirleyen kararlar bütünüdür.
- Milli ve bölünmez Türk vatanının sınırları çizildi.
- Kapitülasyonlar reddedildi (ekonomik bağımsızlık).
- Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslümanlara verilen haklar kadar olmalı.
- Boğazların güvenliği sağlandığında uluslararası ticarete açılması.
- İstanbul'un İşgali: Misak-ı Millî'nin kabulü üzerine İtilaf Devletleri İstanbul'u resmen işgal etti (16 Mart 1920) ve Mebusan Meclisi'ni dağıttı.
- TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): Mustafa Kemal, İstanbul'un işgali üzerine Ankara'da olağanüstü yetkilerle donatılmış yeni bir meclis, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni açtı. Bu, milli egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin temellerini attı.
- TBMM'nin İlk Kararları:
- Hükümet kurmak zorunludur.
- Geçici bir hükümet başkanı veya padişah vekili atamak doğru değildir (sürekli ve bağımsız bir devlet vurgusu).
- Meclisin üstünde hiçbir güç yoktur (Milli egemenlik).
- Yasama ve yürütme yetkileri Meclis'te toplanmıştır (güçler birliği ilkesi, olağanüstü şartlar gereği).
📝 Unutma: Misak-ı Millî, Milli Mücadele'nin siyasi manifestosu, TBMM ise bu manifestoyu hayata geçirecek olan milli iradenin temsilcisidir.
📌 Sevr Barış Antlaşması ve Milli Mücadele'nin Cepheleri
TBMM'nin açılışından kısa bir süre sonra, Osmanlı Hükümeti tarafından imzalanan Sevr Antlaşması, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğüne tamamen aykırıydı. Bu antlaşma, Milli Mücadele'yi hızlandırdı ve Kurtuluş Savaşı cephelerde fiilen başladı.
- Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): İtilaf Devletleri ile Osmanlı Hükümeti arasında imzalanan, ancak TBMM tarafından tanınmayan bir barış antlaşmasıdır.
- Osmanlı Devleti'ne çok küçük bir toprak parçası bırakılıyordu.
- Boğazlar uluslararası komisyonun denetimine bırakılıyordu.
- Doğu Anadolu'da bağımsız bir Ermenistan ve Kürdistan kurulması öngörülüyordu.
- Kapitülasyonlar genişletiliyordu.
- Antlaşma, hukuken geçersizdir çünkü Osmanlı Mebusan Meclisi'nden onay almamıştır ve Türk milletinin bağımsızlık ruhuna aykırıdır.
- Kurtuluş Savaşı Cepheleri: TBMM, Sevr'i tanımayarak tam bağımsızlık için mücadeleye girişti ve düzenli orduyu kurdu.
- Doğu Cephesi: Ermenilere karşı Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki düzenli ordu mücadele etti. Gümrü Antlaşması ile zafer kazanıldı ve bu cephe kapandı.
- Güney Cephesi: Fransız ve Ermenilere karşı Kuvâ-yi Milliye (halk direnişi) mücadele etti (Maraş, Antep, Urfa). TBMM, bu şehirlerin direnişini onurlandırmak için unvanlar vermiştir.
- Batı Cephesi: Yunanlara karşı önce Kuvâ-yi Milliye, sonra düzenli ordu mücadele etti. En şiddetli ve kader belirleyici savaşların yaşandığı cephedir (I. ve II. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya Meydan Muharebesi, Büyük Taarruz).
⚠️ Dikkat: Sevr Antlaşması, Türk milletinin varlığını yok sayan bir antlaşma olduğu için hiçbir zaman yürürlüğe girmemiş, Milli Mücadele'nin haklılığını ve gerekliliğini perçinlemiştir. TBMM, bu antlaşmaya karşı topyekûn bir direniş başlatmıştır.
