🎓 12. sınıf inkılap tarihi 1. dönem 2. yazılı 7. senaryo Test 3 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, Milli Mücadele'nin başlangıç ve hazırlık dönemine odaklanan konuları kapsamaktadır. I. Dünya Savaşı'nın sonlarından Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışına kadar olan süreçteki önemli olayları ve kavramları kolayca anlamanıza yardımcı olacaktır.
📌 I. Dünya Savaşı Sonrası Osmanlı Devleti
Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'ndan yenik ayrılmış ve ağır şartlar içeren anlaşmalarla karşı karşıya kalmıştır. Bu dönem, ülkenin kaderini belirleyecek önemli gelişmelere sahne olmuştur.
- Osmanlı Devleti, İttifak Devletleri safında savaşa girmiş ve yenilmiştir.
- Savaş sonunda imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı'nın fiilen sona ermesine yol açmıştır.
- Ülke toprakları İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmeye başlanmıştır.
💡 İpucu: I. Dünya Savaşı'nın genel sonuçları, Milli Mücadele'nin başlamasının temel zeminini oluşturmuştur.
📌 Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)
Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin kaderini belirleyen en kritik belgelerden biridir. Maddeleri, Anadolu'nun işgaline zemin hazırlamıştır.
- 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıktığında herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir. Bu madde, işgallere hukuki zemin hazırlamıştır.
- 24. Madde: Doğu Anadolu'da (6 vilayet - Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa, İtilaf Devletleri bu vilayetleri işgal edebilecektir. Bu madde, Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacını taşımıştır.
- Osmanlı ordusu terhis edilmiş, silahları toplanmış, haberleşme ve ulaşım araçları kontrol altına alınmıştır.
⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını ve toprak bütünlüğünü tamamen ortadan kaldırmayı hedeflemiştir.
📌 İşgaller ve Türk Milletinin Tepkisi
Mondros sonrası başlayan işgaller, Türk milletini harekete geçirmiş ve farklı tepkilerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
- İtilaf Devletleri, Mondros'un 7. maddesine dayanarak Anadolu'yu işgal etmeye başlamıştır.
- İşgallere karşı ilk tepki, bölgesel direniş örgütleri olan Kuvâ-yi Milliye'nin kurulması olmuştur.
- Bazı azınlıklar (Rumlar, Ermeniler) kendi devletlerini kurmak amacıyla zararlı cemiyetler kurmuştur.
- Bazı Türkler de işgallere karşı farklı tepkiler vermiş; mandacılık veya işgallere sessiz kalma gibi düşünceler de ortaya çıkmıştır.
📌 Zararlı ve Yararlı Cemiyetler
İşgaller karşısında ortaya çıkan cemiyetler, amaçları ve faaliyetleri açısından ikiye ayrılır.
Zararlı Cemiyetler:
- Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler: Mavri Mira, Pontus Rum Cemiyeti, Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri. Amaçları, Anadolu'da kendi devletlerini kurmaktır.
- Milli Varlığa Düşman Cemiyetler: Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası, Teali İslam Cemiyeti, İngiliz Muhipleri Cemiyeti, Wilson Prensipleri Cemiyeti. Amaçları, işgallere karşı direnmek yerine farklı kurtuluş yolları (halifeye bağlılık, manda ve himaye) aramaktır.
Yararlı Cemiyetler (Milli Cemiyetler):
- Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Kilikyalılar Cemiyeti, İzmir Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti.
- Bu cemiyetler, bölgesel olarak örgütlenmiş, işgalleri protesto etmiş, basın yayın yoluyla kamuoyu oluşturmaya çalışmıştır.
- Amaçları, kendi bölgelerinin işgalini önlemek ve Türk milletinin bağımsızlık mücadelesine destek olmaktır.
💡 İpucu: Yararlı cemiyetler başlangıçta bölgeseldi ancak Sivas Kongresi'nde Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiştir.
📌 Kuvâ-yi Milliye
Mondros sonrası başlayan işgallere karşı Türk halkının kendiliğinden oluşturduğu silahlı direniş örgütleridir.
- Halkın vatanseverlik duygusuyla kurulmuştur.
- Bölgeseldir, düzenli ordu değildir.
- İşgalleri yavaşlatmış, düşmana ilk darbeyi vurmuş ve halkın direniş azmini artırmıştır.
- Düzenli ordu kurulana kadar geçen süreçte önemli bir rol oynamıştır.
⚠️ Dikkat: Kuvâ-yi Milliye, düşmanı yurttan tamamen atacak güce sahip değildi ancak Milli Mücadele'nin ilk kıvılcımını oluşturmuştur.
📌 Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve Genelgeler
Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya geçişi, Milli Mücadele'nin fiilen başlaması anlamına gelir.
- Samsun'a Çıkış (19 Mayıs 1919): Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a gönderildi. Amacı bölgedeki karışıklıkları önlemekti ancak o, Milli Mücadele'yi başlatma kararlılığındaydı.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgallerin protesto edilmesini, mitingler düzenlenmesini ve azınlıklara zarar verilmemesini istedi. İlk kez milli bilinci uyandırma amacı taşır.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi ilk kez burada açıkça belirtilmiştir.
- "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir." (Gerekçe)
- "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Amaç ve Yöntem - Milli Egemenliğe vurgu)
- Her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurul (Temsil Heyeti) oluşturulacağı belirtilmiştir.
💡 İpucu: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizen en önemli belgedir.
📌 Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)
Bölgesel amaçlarla toplanmasına rağmen aldığı kararlar açısından ulusal bir kongredir.
- Doğu Anadolu'daki Ermeni ve Rum tehlikesine karşı toplanmıştır.
- "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz." kararı alınmıştır.
- "Kuvâ-yi Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır." denilmiştir.
- Manda ve himaye fikri ilk kez reddedilmiştir.
- Geçici bir hükümetin kurulması gerektiği belirtilmiştir.
- Temsil Heyeti oluşturulmuştur (başkanı Mustafa Kemal).
📌 Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)
Tüm yurdu kapsayan kararların alındığı, Milli Mücadele'nin en önemli kongresidir.
- Bütün milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir.
- Manda ve himaye fikri kesin olarak reddedilmiştir.
- İrade-i Milliye gazetesi çıkarılarak halkın bilinçlendirilmesi amaçlanmıştır.
- Temsil Heyeti'nin yetkileri tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
- Ali Fuat Paşa, Batı Cephesi Kuvâ-yi Milliye Komutanlığı'na atanarak Temsil Heyeti'nin yürütme gücünü kullandığı gösterilmiştir.
⚠️ Dikkat: Sivas Kongresi, Milli Mücadele'nin tek merkezden yönetilmesini sağlamıştır.
📌 Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919)
Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti arasında yapılan ilk resmi görüşmelerdir.
- Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal, İstanbul Hükümeti adına Salih Paşa katılmıştır.
- İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanımıştır. Bu, Milli Mücadele açısından büyük bir başarıdır.
- Görüşmelerde Meclis-i Mebusan'ın toplanması kararı alınmıştır.
📌 Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Millî (28 Ocak 1920)
Amasya Görüşmeleri sonrası toplanan son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin aldığı en önemli karar Misak-ı Millî'dir.
- Meclis, İstanbul'da toplanmış ve "Felah-ı Vatan Grubu" oluşturulmuştur.
- Misak-ı Millî (Milli Yemin): Türk vatanının sınırlarını çizen, tam bağımsızlık ve egemenlik ilkelerini içeren bir bildiridir.
- Mondros Ateşkesi imzalandığı sırada işgal altında olmayan Türk topraklarının bölünmez bir bütün olduğu vurgulanmıştır.
- Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase) ve Batı Trakya'da halk oylaması (plebisit) yapılması istenmiştir.
- Boğazların güvenliği ve uluslararası statüsü belirlenmiştir.
- Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklar kadar kabul edilmiştir.
- Tam bağımsızlık için siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen her türlü sınırlamanın (kapitülasyonlar) kaldırılması istenmiştir.
💡 İpucu: Misak-ı Millî, yeni Türk Devleti'nin kurulmasında temel belge niteliğindedir ve uluslararası kamuoyuna ilan edilen ilk bağımsızlık beyannamesidir.
📌 İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920) ve TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920)
Misak-ı Millî'nin ilanı, İtilaf Devletleri'nin tepkisine yol açmış ve önemli gelişmeleri tetiklemiştir.
- İtilaf Devletleri, Misak-ı Millî kararlarının alınması üzerine İstanbul'u resmen işgal etmiştir.
- Osmanlı Mebusan Meclisi dağıtılmış, bazı milletvekilleri tutuklanmıştır.
- Bu durum, Mustafa Kemal'e Ankara'da yeni bir meclis kurma fırsatı vermiştir.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır.
- TBMM, olağanüstü yetkilere sahip, milli egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin temelini atmıştır.
⚠️ Dikkat: İstanbul'un işgali, Milli Mücadele'nin merkezinin Ankara'ya taşınmasını hızlandırmış ve TBMM'nin açılışını zorunlu kılmıştır.
