11. sınıf tarih 1. dönem 2. yazılı 4. senaryo Test 2

1700-1774 yılları arasında Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletleriyle olan rekabetinde denge politikası uygulamaya başlamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yeni fetihler yapmak için uygun ortam arayışı
B) Avrupa'daki bilimsel ve teknolojik gelişmeleri takip etme isteği
C) Kaybettiği toprakları geri alma ümidini tamamen yitirmesi
D) Güçlü Avrupa devletleri karşısında eski gücünü kaybetmesi ve varlığını koruma çabası
E) İslam dünyasındaki liderliğini pekiştirme amacı

Sevgili öğrenciler, bu soru Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyıldaki dış politika anlayışındaki önemli bir değişimi anlamamızı istiyor. Hadi bu değişimin nedenlerini adım adım inceleyelim:

• Soruyu Anlayalım: Soru, 1700-1774 yılları arasında Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletleriyle olan rekabetinde "denge politikası" uygulamaya başlamasının temel nedenini soruyor. Anahtar kelimeler "1700-1774 dönemi" ve "denge politikası".
• Denge Politikası Nedir?: Denge politikası, bir devletin kendi gücünün, rakiplerinin gücüne kıyasla yetersiz kaldığı durumlarda, diğer güçlü devletleri birbirine karşı kullanarak kendi varlığını ve çıkarlarını koruma stratejisidir. Yani, bir tarafın çok güçlenip kendisine tehdit oluşturmasını engellemek için diğer taraflarla işbirliği yapma veya onları destekleme anlamına gelir.
• 18. Yüzyıl Osmanlısı'nın Durumu: Osmanlı Devleti, 17. yüzyılın sonlarından itibaren (özellikle 1683 II. Viyana Kuşatması sonrası) Avrupa karşısında askeri ve ekonomik üstünlüğünü kaybetmeye başlamıştı. Karlofça (1699) ve Pasarofça (1718) gibi antlaşmalarla büyük toprak kayıpları yaşamıştı. Bu dönemde Rusya ve Avusturya gibi Avrupa devletleri güçlenerek Osmanlı toprakları üzerinde hak iddia etmeye başlamışlardı.
• Seçenekleri Değerlendirelim:
• A) Yeni fetihler yapmak için uygun ortam arayışı: Bu dönemde Osmanlı'nın önceliği yeni fetihler yapmak değil, mevcut topraklarını korumaktı. Denge politikası, genellikle savunmacı bir stratejidir, saldırgan bir fetih arayışı değildir. Bu nedenle doğru olamaz.
• B) Avrupa'daki bilimsel ve teknolojik gelişmeleri takip etme isteği: Osmanlı Devleti bu dönemde Avrupa'daki gelişmeleri fark etmeye başlamış ve bazı reform girişimlerinde bulunmuştur (Lale Devri gibi). Ancak bu, bir dış politika stratejisi olan denge politikasının doğrudan nedeni değildir. Bu daha çok iç reformlarla ilgili bir motivasyondur.
• C) Kaybettiği toprakları geri alma ümidini tamamen yitirmesi: "Tamamen yitirmesi" ifadesi biraz iddialıdır. Osmanlı Devleti bu dönemde hala kaybettiği bazı toprakları geri alma çabası içindeydi (örneğin Prut Savaşı'nda Rusya'dan Azak'ı geri alması). Ancak bunu tek başına yapma gücünün azaldığını görmüştü. Bu nedenle "tamamen" ifadesi bu seçeneği zayıflatır.
• D) Güçlü Avrupa devletleri karşısında eski gücünü kaybetmesi ve varlığını koruma çabası: İşte bu, denge politikasının temel nedenidir. Osmanlı Devleti, artık tek başına Avrupa'nın yükselen güçlerine (Rusya, Avusturya) karşı koyamayacağını anlamış, bu yüzden bu güçleri birbirine karşı kullanarak kendi toprak bütünlüğünü ve varlığını sürdürmeye çalışmıştır. Örneğin, Rusya'ya karşı İngiltere veya Fransa ile yakınlaşmak gibi. Bu, zayıflayan bir devletin hayatta kalma stratejisidir.
• E) İslam dünyasındaki liderliğini pekiştirme amacı: Bu, Osmanlı Devleti'nin iç ve dini bir amacı olabilir, ancak Avrupa devletleriyle olan rekabette uyguladığı bir dış politika stratejisi olan denge politikasının doğrudan nedeni değildir. Denge politikası, daha çok jeopolitik ve askeri güç dengeleriyle ilgilidir.
• Sonuç: 18. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin eski gücünü kaybetmesi ve Avrupa'daki güçlü rakipleri karşısında varlığını sürdürme çabası, denge politikası uygulamaya başlamasının en temel nedenidir. Bu politika, zayıflayan bir imparatorluğun hayatta kalma mücadelesinin bir göstergesidir.

Cevap D seçeneğidir.