🎓 KPSS Coğrafya: Türkiye'nin Komşuları ve Coğrafi Konumu Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, Türkiye'nin coğrafi konumunun temel özelliklerini, matematiksel ve özel konumunun sonuçlarını ve komşu ülkelerle olan ilişkilerini sade bir dille anlamanıza yardımcı olacaktır.
📌 Türkiye'nin Coğrafi Konumu Nedir?
Bir ülkenin dünya üzerindeki yerini belirleyen iki temel konum türü vardır: Matematik (Mutlak) Konum ve Özel (Göreceli) Konum. Bu iki konum türü, Türkiye'nin ikliminden ekonomisine kadar birçok özelliğini şekillendirir.
- Matematik (Mutlak) Konum: Bir yerin enlem ve boylam dereceleriyle ifade edilen, değişmez konumudur. Dünya üzerindeki koordinatlarıdır.
- Özel (Göreceli) Konum: Bir yerin kıtalara, denizlere, komşu ülkelere, ticaret yollarına veya enerji kaynaklarına olan uzaklığına ve yakınlığına göre belirlenen, zamanla önemi değişebilen konumudur.
📌 Matematik (Mutlak) Konum ve Türkiye
Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de ve başlangıç meridyeninin doğusunda yer alır. Bu konum, ülkemizin iklim ve zaman özelliklerini belirleyen temel faktördür.
- Enlem Dereceleri: Türkiye, $36^\circ$ - $42^\circ$ Kuzey enlemleri arasında yer alır. Bu durum, ülkemizin Orta Kuşak'ta bulunmasını sağlar.
- Boylam Dereceleri: Türkiye, $26^\circ$ - $45^\circ$ Doğu boylamları arasında yer alır. Bu da başlangıç meridyeninin doğusunda olduğumuz anlamına gelir.
- Orta Kuşak'ta Olmanın Sonuçları: Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması, Akdeniz ikliminin görülmesi, cephe yağışlarının yaygın olması ve bitki örtüsü çeşitliliğinin fazla olması.
- Kuzey Yarım Küre'de Olmanın Sonuçları: Kuzeye gidildikçe sıcaklığın azalması, gölge boylarının uzaması, gündüz sürelerinin yazın uzaması, kışın kısalması gibi durumlar görülür.
- Doğu Boylamlarında Olmanın Sonuçları: Başlangıç meridyenine göre daha doğuda yer aldığımız için yerel saatimizin daha ileri olması.
💡 İpucu: Matematik konumun sonuçları genellikle iklim, sıcaklık, gece-gündüz süreleri, güneş ışınlarının düşme açısı ve saat dilimleri ile ilgilidir. Sayısal verilerle (dereceler) ifade edilir.
📌 Özel (Göreceli) Konum ve Türkiye
Türkiye'nin özel konumu, jeopolitik önemini ve ekonomik potansiyelini büyük ölçüde belirler. Üç kıtanın (Asya, Avrupa, Afrika) kesişim noktasında yer alması, ülkemizi stratejik bir konuma taşır.
- Kıtalar Arası Köprü: Asya ile Avrupa arasında doğal bir köprü görevi görmesi, ulaşım ve ticaret açısından büyük önem taşır.
- Denizlere Komşuluk: Üç tarafının denizlerle çevrili olması (Karadeniz, Ege Denizi, Akdeniz), balıkçılık, turizm ve deniz ticareti için avantaj sağlar.
- Boğazlar: İstanbul ve Çanakkale Boğazları gibi stratejik su yollarına sahip olması, uluslararası deniz taşımacılığında kilit bir rol oynamasına neden olur.
- Enerji Koridoru: Orta Doğu ve Hazar Bölgesi'ndeki zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarının Avrupa'ya taşınmasında önemli bir geçiş güzergahı olması.
- Jeopolitik Önem: Eski medeniyetlerin beşiği olması, önemli ticaret yolları üzerinde bulunması ve farklı kültürlerin buluşma noktası olması.
⚠️ Dikkat: "Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması" matematik konumun bir sonucuyken, "üç tarafının denizlerle çevrili olması" ise özel konumun bir sonucudur. Bu ayrıma dikkat etmek, sorularda doğru cevabı bulmanızı kolaylaştırır!
📌 Türkiye'nin Kara Komşuları
Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla birçok ülkeyle kara sınırına sahiptir. Bu sınırlar, hem doğal engellerle hem de siyasi anlaşmalarla belirlenmiştir.
- Doğuda: Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti) ve İran.
- Güneyde: Irak ve Suriye.
- Batıda: Yunanistan ve Bulgaristan.
- Toplam Komşu Sayısı: 8 ülkedir.
- En Uzun Kara Sınırı: Suriye ile olan sınırımızdır.
- En Kısa Kara Sınırı: Azerbaycan (Nahçıvan) ile olan sınırımızdır.
💡 İpucu: Komşu ülkelerin isimlerini ve hangi yönde olduklarını bir harita üzerinde tekrar ederek veya ezber kartları kullanarak daha kolay akılda tutabilirsiniz. Sınır kapılarından ziyade, komşu ülkelerin isimleri ve yönleri daha sık sorulur.
