Sevgili öğrenciler, bu soruda cümlelerdeki temel ögeleri ve özellikle "dolaylı tümleç"i (yer tamlayıcısı) bulmayı öğreneceğiz. Dolaylı tümleç, yükleme "kime?", "neye?", "nerede?", "kimden?", "neyden?", "nereden?" sorularını sorduğumuzda cevap aldığımız ve genellikle -e, -de, -den eklerini alan sözcük veya sözcük grubudur. Haydi, seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitabı masaya bıraktım.
- Bu cümlede yüklem "bıraktım" fiilidir.
- "Nereye bıraktım?" diye sorduğumuzda "masaya" cevabını alırız.
- "Masaya" sözcüğü, -e yönelme hal ekini almıştır ve yer bildirmektedir. Bu nedenle "masaya" sözcüğü bir dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı).
- B) Annem yemek yaptı.
- Bu cümlede yüklem "yaptı" fiilidir.
- "Kim yaptı?" sorusunun cevabı "Annem" (özne)dir.
- "Ne yaptı?" sorusunun cevabı "yemek" (belirtisiz nesne)dir.
- Bu cümlede dolaylı tümleç görevinde bir sözcük bulunmamaktadır.
- C) Kardeşim uyuyor.
- Bu cümlede yüklem "uyuyor" fiilidir.
- "Kim uyuyor?" sorusunun cevabı "Kardeşim" (özne)dir.
- Bu cümlede sadece özne ve yüklem vardır, dolaylı tümleç bulunmamaktadır.
- D) Güneş parlıyor.
- Bu cümlede yüklem "parlıyor" fiilidir.
- "Ne parlıyor?" sorusunun cevabı "Güneş" (özne)dir.
- Bu cümlede de sadece özne ve yüklem vardır, dolaylı tümleç bulunmamaktadır.
Gördüğümüz gibi, sadece A seçeneğindeki "masaya" sözcüğü, yükleme sorulan "nereye?" sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç görevini üstlenmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
