Aşağıdakilerden hangisi İslam düşüncesinde bilgi kaynaklarından biri olan 'haber-i mütevatir'in özelliğidir?
A) Tek bir kişiden rivayet edilen haber
B) Yalan söylemesi mümkün olmayan bir topluluk tarafından rivayet edilen haber
C) Sadece alimler tarafından bilinen haber
D) Rüyalar yoluyla elde edilen haber
E) Gizli kaynaklardan elde edilen haber
İslam düşüncesinde bilgi kaynakları arasında önemli bir yer tutan "haber-i mütevatir", güvenilirliği en yüksek haber türlerinden biridir. Bu tür haberler, aktaranların sayısı ve niteliği itibarıyla yalan olma ihtimali neredeyse imkansız kabul edilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Tek bir kişiden rivayet edilen haber: Bu tür haberlere "haber-i âhâd" denir. Haber-i âhâd, rivayet eden kişi güvenilir (sika) olsa bile, mütevatir haber kadar kesin bilgi ifade etmez. Mütevatir haberin temel özelliği, tek bir kişiye dayanmamasıdır. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Yalan söylemesi mümkün olmayan bir topluluk tarafından rivayet edilen haber: İşte "haber-i mütevatir"in tanımı tam olarak budur. Mütevatir haber, her nesilde yalan üzerinde birleşmeleri aklen mümkün olmayan, çok sayıda ravi (aktarıcı) tarafından rivayet edilen haberdir. Bu ravilerin sayısı o kadar çoktur ki, onların yalan söylemek üzere anlaşmaları veya yanılmaları mümkün görülmez. Bu durum, haberin kesinlik ve güvenilirlik kazanmasını sağlar. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) Sadece alimler tarafından bilinen haber: Haber-i mütevatir, alimler tarafından incelenip tasdik edilse de, sadece alimlere özgü bir bilgi değildir. Hatta mütevatir haberin yaygınlığı ve herkes tarafından bilinirliği, onun mütevatir olmasının şartlarından biridir. Örneğin, Kur'an-ı Kerim'in bize ulaşması mütevatir yolla olmuştur ve bu sadece alimlerin değil, tüm Müslümanların bildiği bir gerçektir. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Rüyalar yoluyla elde edilen haber: Rüyalar, İslam düşüncesinde bazı manevi anlamlar taşıyabilse de, şer'i hükümlerin veya kesin inanç esaslarının kaynağı olarak kabul edilmez. Haber-i mütevatir, somut ve aktarılan bir bilgi türüdür, rüyalar gibi sübjektif deneyimlere dayanmaz. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
- E) Gizli kaynaklardan elde edilen haber: Haber-i mütevatir, aksine, gizli değil, açık ve yaygın bir şekilde aktarılan haberdir. Ravilerin çokluğu ve haberin geniş kitlelere ulaşması, onun mütevatir olmasının şartlarındandır. Gizli kaynaklar, haberin güvenilirliğini sorgulatır, mütevatir haberin özelliğine terstir. Bu nedenle E seçeneği yanlıştır.
Cevap B seçeneğidir.
