🎓 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı 4. Senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz İş, Enerji, Güç, Atomun Yapısı ve Maddenin Değişimleri gibi temel konuları sade bir dille özetlemektedir. Sınavınızda başarılar dileriz!
📌 İş Kavramı
Fen bilimlerinde "iş" yapılmış sayılmak için belirli şartlar gerekir. Günlük hayattaki "iş" tanımından farklıdır.
- Bir cisme kuvvet uygulanmalı.
- Cisim, uygulanan kuvvet doğrultusunda yer değiştirmeli. (Kuvvet ve yer değiştirme aynı yönde veya zıt yönde olmalı.)
- İşin birimi Joule (J) veya Newton metre (N·m)'dir.
- İş hesaplaması: İş = Kuvvet × Yol ($W = F \times x$).
💡 İpucu: Bir çantayı yatayda taşırken fen anlamında iş yapmazsınız. Çünkü siz çantaya yukarı doğru kaldırma kuvveti uygularken, çanta yatayda hareket eder. Kuvvet ve hareket doğrultusu farklıdır.
📌 Enerji ve Enerji Türleri
Enerji, iş yapabilme yeteneğidir. Farklı formlarda bulunabilir ve birbirine dönüşebilir.
- Kinetik Enerji: Hareket eden cisimlerin enerjisidir. Cismin kütlesi ve hızı arttıkça kinetik enerjisi artar.
- Kinetik enerji formülü: $E_k = \frac{1}{2}mv^2$ (m: kütle, v: hız).
- Potansiyel Enerji: Cismin konumu veya durumu nedeniyle sahip olduğu enerjidir. Çekim potansiyel enerjisi ve Esneklik potansiyel enerjisi olarak ikiye ayrılır.
- Çekim Potansiyel Enerjisi: Cismin yüksekliği ve kütlesi arttıkça artar.
- Çekim potansiyel enerji formülü: $E_p = mgh$ (m: kütle, g: yer çekimi ivmesi, h: yükseklik).
- Esneklik Potansiyel Enerjisi: Esnek cisimlerin (yay, lastik) sıkışması veya gerilmesiyle depoladığı enerjidir.
- Enerjinin birimi Joule (J)'dir.
⚠️ Dikkat: Enerji yoktan var edilemez, vardan yok edilemez; sadece bir türden başka bir türe dönüşür (Enerjinin Korunumu İlkesi). Örneğin, yüksekten düşen bir topun potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür.
📌 Güç Kavramı
Güç, birim zamanda yapılan iş miktarıdır. Bir işin ne kadar hızlı yapıldığını gösterir.
- Daha kısa sürede aynı işi yapan kişi veya makine daha güçlüdür.
- Güç hesaplaması: Güç = İş / Zaman ($P = W / t$).
- Gücün birimi Watt (W)'tır.
💡 İpucu: Bir merdiveni aynı yükseğe çıkan iki kişiden, daha kısa sürede çıkanın gücü daha fazladır. Çünkü aynı işi daha kısa sürede yapmıştır.
📌 Atomun Yapısı ve Temel Tanecikler
Maddeyi oluşturan en küçük yapı birimi atomdur. Atomlar, çekirdek ve elektron katmanlarından oluşur.
- Çekirdek: Atomun merkezinde bulunur ve proton ile nötronlardan oluşur. Atomun kütlesinin büyük çoğunluğunu oluşturur.
- Proton (p+): Pozitif (+) elektrik yüküne sahiptir. Atom numarası proton sayısına eşittir.
- Nötron (n0): Elektrik yükü yoktur (yüksüzdür).
- Elektron (e-): Negatif (-) elektrik yüküne sahiptir ve çekirdeğin etrafındaki katmanlarda çok hızlı hareket ederler. Kütleleri proton ve nötronlardan çok küçüktür.
- Nötr bir atomda proton sayısı elektron sayısına eşittir.
💡 İpucu: Atomun çekirdeği bir futbol sahasının ortasındaki misket gibiyken, elektronlar sahanın etrafında çok uzakta dönen toz tanecikleri kadar küçüktür. Atomun büyük bir kısmı boşluktur!
📌 Maddenin Fiziksel ve Kimyasal Değişimleri
Maddeler çevresel etkenlerle veya başka maddelerle etkileşime girerek değişime uğrayabilirler. Bu değişimler fiziksel veya kimyasal olabilir.
- Fiziksel Değişim: Maddenin sadece dış görünüşü değişir, iç yapısı (kimliği) değişmez. Yeni madde oluşmaz ve genellikle eski haline geri dönebilir.
- Örnekler: Suyun donması, erimesi, buharlaşması (hal değişimleri), kağıdın yırtılması, odunun talaş haline getirilmesi, camın kırılması, şekerin suda çözünmesi.
- Kimyasal Değişim: Maddenin iç yapısı (kimliği) değişir ve tamamen yeni maddeler oluşur. Genellikle geri döndürülemez değişimlerdir.
- Belirtileri: Gaz çıkışı (kabarcık), ısı veya ışık yayılması, renk değişimi, koku değişimi, çökelti oluşumu.
- Örnekler: Yanma olayları (odunun yanması, mumun yanması), paslanma, besinlerin çürümesi, fotosentez, pişirme (yumurtanın pişmesi).
⚠️ Dikkat: Fiziksel değişimlerde atomlar arası bağlar kopmaz, sadece moleküller arası uzaklıklar değişebilir. Kimyasal değişimlerde ise atomlar arası bağlar kopar ve yeni bağlar oluşarak yeni maddeler meydana gelir.
