🎓 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı 4. senaryo Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! 👋 Bu ders notu, 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılıda karşılaşabileceğiniz temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemek için hazırlandı. Konuları iyi anlayarak sınava hazırlandığınızdan emin olun!
📌 Maddenin Tanecikli Yapısı
Her şeyin en küçük yapı taşı olan atom ve onu oluşturan parçacıkları bilmek, fen bilimlerinin temelidir.
- Atom: Maddenin tüm özelliklerini taşıyan en küçük yapı birimidir. Gözle görülemezler, ancak her şeyi onlar oluşturur.
- Atomun Yapısı: Atomun merkezinde çekirdek bulunur. Çekirdeğin etrafında ise elektronlar dolanır.
- Çekirdek: İçerisinde proton ve nötronlar bulunur.
- Proton (p+): Pozitif (+) yüklüdür ve atomun kimliğini belirler.
- Nötron (n0): Yüksüzdür (nötr) ve atomun kütlesine katkı sağlar.
- Elektron (e-): Negatif (-) yüklüdür ve çekirdeğin etrafında çok hızlı hareket ederler.
💡 İpucu: Bir atomda genellikle proton sayısı elektron sayısına eşittir, bu yüzden atomlar elektriksel olarak nötrdür (yüksüzdür).
📌 Periyodik Sistem
Elementleri düzenli bir şekilde sınıflandırmak için kullanılan tabloya periyodik sistem denir. Bu sistem, elementlerin özelliklerini anlamamızı kolaylaştırır.
- Element: Aynı tür atomlardan oluşan saf maddelerdir. Örneğin, demir (Fe), oksijen (O).
- Periyodik Sistem: Elementlerin artan atom numaralarına göre (proton sayılarına göre) sıralandığı bir tablodur.
- Periyotlar: Periyodik sistemdeki yatay sıralara denir. Toplam 7 periyot bulunur. Aynı periyottaki elementlerin katman sayıları aynıdır.
- Gruplar: Periyodik sistemdeki dikey sütunlara denir. Toplam 18 grup bulunur (8 ana grup, 10 B grubu). Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir.
- Metaller: Parlak görünümlüdür, elektriği ve ısıyı iyi iletir, tel ve levha haline getirilebilirler. Genellikle periyodik tablonun sol tarafında bulunurlar. (Örn: Demir, Bakır)
- Ametaller: Mat görünümlüdür, elektriği ve ısıyı iyi iletmez, kırılgandır. Genellikle periyodik tablonun sağ tarafında bulunurlar. (Örn: Oksijen, Karbon)
- Yarı Metaller: Hem metallerin hem de ametallerin özelliklerini gösterirler. (Örn: Bor, Silisyum)
- Soygazlar (Asal Gazlar): Periyodik tablonun en sağında (18. Grup) yer alırlar. Kararlı yapıdadırlar, yani kimyasal tepkimeye girme eğilimleri çok düşüktür. (Örn: Helyum, Neon)
⚠️ Dikkat: İlk 18 elementin sembollerini ve yaklaşık yerlerini bilmek, soruları çözmende sana çok yardımcı olacaktır!
📌 Fiziksel ve Kimyasal Değişimler
Maddeler çevresel etkilerle değişime uğrayabilir. Bu değişimler iki ana başlıkta incelenir.
- Fiziksel Değişim: Maddenin sadece dış görünüşünün değiştiği, kimliğinin değişmediği olaylardır. Yeni bir madde oluşmaz.
- Örnekler: Kağıdın yırtılması, buzun erimesi, suyun buharlaşması, camın kırılması, şekerin suda çözünmesi, odunun talaş haline getirilmesi.
- Gözlemlenebilir Özellikler: Renk, koku, tat, yoğunluk gibi özellikler değişebilir ama maddenin yapısı aynı kalır.
- Kimyasal Değişim: Maddenin iç yapısının değiştiği, yeni maddelerin oluştuğu olaylardır. Madde kimliğini kaybeder.
- Örnekler: Odunun yanması, demirin paslanması, sütten yoğurt yapılması, ekmeğin küflenmesi, yumurtanın pişmesi, fotosentez.
- Gözlemlenebilir Özellikler: Gaz çıkışı, ısı ve ışık yayılması, renk değişimi, çökelti oluşumu gibi belirtiler kimyasal değişime işaret edebilir.
💡 İpucu: Fiziksel değişimler genellikle geri döndürülebilir (buz erir, tekrar donar). Kimyasal değişimler ise genellikle geri döndürülemez (yanan odun tekrar odun olmaz).
📌 Karışımlar
Birden fazla maddenin kimyasal özelliklerini kaybetmeden bir araya gelmesiyle oluşan maddelere karışım denir.
- Karışım: En az iki farklı maddenin kimyasal özelliklerini kaybetmeden, rastgele oranlarda bir araya gelmesiyle oluşur.
- Homojen Karışımlar (Çözeltiler): Karışımın her yerinde aynı özelliği gösteren, tek bir madde gibi görünen karışımlardır. Bileşenleri gözle ayırt edilemez.
- Örnekler: Tuzlu su, şekerli su, hava (gaz-gaz), kolonya (sıvı-sıvı), bronz (katı-katı alaşım).
- Çözücü ve Çözünen: Çözeltide genellikle miktarı çok olan maddeye çözücü (örneğin su), az olan maddeye çözünen (örneğin tuz) denir.
- Heterojen Karışımlar: Karışımın her yerinde aynı özelliği göstermeyen, bileşenleri gözle veya basit araçlarla (mikroskop) ayırt edilebilen karışımlardır.
- Süspansiyon: Katı-sıvı heterojen karışımlardır. Katı madde sıvı içinde dağılmıştır ama çözünmez ve zamanla dibe çöker. (Örn: Ayran, çamurlu su, tebeşir tozu-su).
- Emülsiyon: Sıvı-sıvı heterojen karışımlardır. Birbiri içinde çözünmeyen iki sıvının karışımıdır. (Örn: Zeytinyağı-su, mayonez).
- Aerosol: Katı veya sıvı taneciklerin bir gaz içinde dağılmasıyla oluşan heterojen karışımlardır. (Örn: Sis, duman, sprey deodorant).
- Kolloit: Tanecik boyutu süspansiyonlardan küçük, çözeltilerden büyük olan heterojen karışımlardır. Tanecikler dağılmış olarak kalır, çökmez. (Örn: Süt, jöle, kan).
⚠️ Dikkat: Homojen karışımlarda bileşenler gözle seçilemezken, heterojen karışımlarda seçilebilir. Bu temel farkı unutma!
📌 Karışımların Ayrılması
Karışımları oluşturan maddeleri, farklı fiziksel özelliklerinden yararlanarak ayırabiliriz.
- Buharlaştırma: Katı-sıvı homojen karışımları (çözeltileri) ayırmak için kullanılır. Sıvı buharlaştırılır, katı madde kapta kalır. (Örn: Tuzlu sudan tuzu elde etme).
- Damıtma: Sıvı-sıvı homojen karışımları (farklı kaynama noktalarına sahip) veya katı-sıvı homojen karışımlardan hem katıyı hem sıvıyı elde etmek için kullanılır. Sıvı buharlaştırılır, sonra yoğunlaştırılarak tekrar sıvı hale getirilir. (Örn: Alkol-su karışımını ayırma, deniz suyundan tatlı su elde etme).
- Süzme: Katı-sıvı heterojen karışımları (süspansiyonları) ayırmak için kullanılır. Katı tanecikler süzgeçte kalır, sıvı geçer. (Örn: Çay posasını ayırma, makarnayı süzme).
- Yoğunluk Farkıyla Ayırma: Birbiri içinde çözünmeyen farklı yoğunluktaki sıvı-sıvı (emülsiyon) veya katı-katı karışımları ayırmada kullanılır. Ayırma hunisi veya yüzdürme/batırma yöntemleri kullanılır. (Örn: Zeytinyağı-su karışımını ayırma, kum-talaş karışımını ayırma).
- Mıknatısla Ayırma: Mıknatıs tarafından çekilen maddelerle (demir, nikel, kobalt) diğer maddelerin oluşturduğu karışımları ayırmada kullanılır. (Örn: Demir tozu-kum karışımını ayırma).
- Eleme: Farklı büyüklükteki katı taneciklerin oluşturduğu karışımları ayırmak için kullanılır. (Örn: Kum-çakıl karışımını ayırma, un eleme).
📝 Unutma: Her ayırma yöntemi, karışımı oluşturan maddelerin belirli bir fiziksel özelliğine (kaynama noktası, yoğunluk, tanecik boyutu, mıknatıslanma özelliği vb.) dayanır.
