🎓 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı 6. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu 7. sınıf fen bilimleri 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz "Madde ve Endüstri" ile "Işığın Maddeyle Etkileşimi" ünitelerindeki temel konuları özetlemektedir. Unutmayın, düzenli tekrar ve bol soru çözümü başarının anahtarıdır!
📌 Periyodik Sistem
Elementlerin belirli bir düzen içinde sıralandığı tabloya periyodik sistem denir. Bu sistem, elementlerin özelliklerini anlamamızı kolaylaştırır.
- Elementler atom numaralarına (çekirdeğindeki proton sayısına) göre sıralanır.
- Yatay sıralara **periyot**, dikey sütunlara ise **grup** denir.
- Aynı gruptaki elementler benzer kimyasal özellikler gösterir.
- İlk 20 elementi ve bazı sembollerini bilmek önemlidir (örneğin: H, He, Li, B, C, N, O, F, Ne, Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, Ar, K, Ca).
💡 İpucu: Periyodik sistemde soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru değişen özelliklere dikkat edin (metalik/ametalik özellikler gibi).
📌 Fiziksel ve Kimyasal Değişimler
Maddelerin uğradığı değişimleri iki ana başlıkta inceleyebiliriz.
- Fiziksel Değişim: Maddenin sadece dış görünüşü değişir, kimliği değişmez. Yeni bir madde oluşmaz.
- Örnekler: Suyun donması, kağıdın yırtılması, camın kırılması, şekerin suda çözünmesi.
- Kimyasal Değişim: Maddenin iç yapısı değişir, yeni maddeler oluşur. Geri dönüşümü genellikle zordur.
- Örnekler: Odunun yanması, demirin paslanması, besinlerin çürümesi, yumurtanın pişmesi, fotosentez.
⚠️ Dikkat: Fiziksel değişimlerde maddenin molekül yapısı değişmezken, kimyasal değişimlerde molekül yapısı değişir ve yeni moleküller oluşur.
📌 Asitler ve Bazlar
Hayatımızda pek çok yerde karşılaştığımız maddeler asit veya baz özelliği gösterir.
- Asitler: Ekşi tatlıdırlar (limon, sirke), tahriş edicidirler, mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirirler. pH değeri 7'den küçüktür.
- Örnekler: Limon suyu, sirke, mide asidi.
- Bazlar: Acı tatlıdırlar (sabun), ele kayganlık hissi verirler, kırmızı turnusol kağıdını maviye çevirirler. pH değeri 7'den büyüktür.
- Örnekler: Sabun, çamaşır suyu, diş macunu.
- Nötr Maddeler: pH değeri 7 olan maddelerdir (saf su).
- Belirteçler (İndikatörler): Asit ve bazları ayırt etmemizi sağlayan maddelerdir (turnusol kağıdı, fenolftalein, metil oranj).
💡 İpucu: Asit ve bazları asla tatlarına bakarak veya dokunarak ayırt etmeye çalışmayın, çok tehlikeli olabilir!
📌 Işığın Soğurulması ve Renkler
Cisimler ışığı farklı şekillerde etkiler, bazılarını soğurur, bazılarını yansıtır.
- Işığın Soğurulması: Bir cismin üzerine düşen ışığı emmesi olayıdır. Soğurulan ışık enerjisi genellikle ısı enerjisine dönüşür.
- Koyu renkli cisimler ışığı daha çok soğurur ve daha çok ısınır. Açık renkli cisimler ışığı daha az soğurur ve daha az ısınır.
- Renkler: Beyaz ışık aslında farklı renklerin (kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor) birleşimidir.
- Bir cismin rengi, hangi ışığı yansıttığına bağlıdır. Örneğin, kırmızı bir tişört beyaz ışıktaki kırmızı rengi yansıtır, diğer renkleri soğurur.
- Ana renkler (ışıkta): Kırmızı, Yeşil, Mavi (RGB). Bu renkler birleşince beyaz ışığı oluşturur.
- Ara renkler (ışıkta): Kırmızı + Yeşil = Sarı; Yeşil + Mavi = Turkuaz (Cyan); Kırmızı + Mavi = Magenta.
- Renk filtreleri, kendi rengindeki ışığı geçirirken diğer renkleri soğurur. Örneğin, kırmızı filtre sadece kırmızı ışığı geçirir.
💡 İpucu: Yazın açık renkli kıyafetler giymemizin nedeni, açık renklerin ışığı daha az soğurarak bizi serin tutmasıdır.
📌 Aynalar ve Mercekler
Işığın yansıması ve kırılması prensiplerine göre çalışan optik araçlardır.
- Aynalar: Işığı yansıtarak görüntü oluşturan yüzeylerdir.
- Düz Aynalar: Görüntü cisimle aynı büyüklükte, sanal (gerçek olmayan), düz ve simetriktir. Görüntü aynanın arkasında oluşur.
- Küresel Aynalar (Çukur ve Tümsek Ayna): Işığı farklı şekillerde yansıtırlar ve farklı özelliklerde görüntüler oluştururlar.
- **Çukur Ayna:** Büyütec olarak kullanılabilir, dişçi aynası, el feneri.
- **Tümsek Ayna:** Geniş görüş alanı sağlar, araçların yan aynaları, güvenlik aynaları.
- Mercekler: Işığı kırarak görüntü oluşturan saydam cisimlerdir.
- İnce Kenarlı (Yakınsak) Mercek: Işığı bir noktada toplar. Büyüteç, gözlük (hipermetrop), mikroskop, teleskop.
- Kalın Kenarlı (Iraksak) Mercek: Işığı dağıtır. Gözlük (miyop), dürbün.
⚠️ Dikkat: Düz aynada görüntü her zaman sanal ve düzdür. Küresel aynalarda ve merceklerde ise görüntünün özellikleri cismin konumuna göre değişebilir.
