"Hasan Ali Toptaş'ın 'Gölgesizler' romanından alınan aşağıdaki parçada hangi anlatım tekniği ve işlevi belirgindir?"
"Köyün adı, kimsenin aklına gelmiyordu. Sanki hiç var olmamış, hafızalardan silinmişti. Ama oradaydı işte, bir yerlerde. Hikâyeler birbirine karışıyor, gerçekle düş iç içe geçiyordu. Anlatılanlar, duyulanlar, görülenler... Hepsi birer gölge gibiydi, ele avuca gelmez. Belki de anlatıcı, kendi hikâyesini de bu gölgelerin arasına saklıyordu."
A) Bilinç akışı: Karakterin zihnindeki düzensiz düşünceleri yansıtmak.
B) Üstkurmaca: Anlatının kurmaca olduğunu vurgulayarak okuru metne yabancılaştırmak.
C) Geriye dönüş: Geçmiş olayları aydınlatarak şimdiki zamanı anlamlandırmak.
D) İç çözümleme: Karakterlerin psikolojik durumlarını derinlemesine incelemek.
E) Leitmotiv: Belirli bir tema veya kavramı tekrarlayarak vurguyu artırmak.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Hasan Ali Toptaş'ın 'Gölgesizler' romanından alınan bir parçayı inceleyerek hangi anlatım tekniğinin belirgin olduğunu bulacağız. Hadi gelin, parçayı adım adım analiz edelim ve seçenekleri değerlendirelim.
-
Parçayı Anlayalım:
Verilen metin, bir köyden bahsediyor ancak köyün adı unutulmuş, sanki hiç var olmamış gibi. Hikayelerin gerçekle düşü birbirine karıştırdığı, anlatılanların, duyulanların, görülenlerin "gölge gibi" olduğu vurgulanıyor. En dikkat çekici cümle ise "Belki de anlatıcı, kendi hikâyesini de bu gölgelerin arasına saklıyordu." cümlesidir.
-
Anahtar Cümleyi Belirleyelim:
Parçanın son cümlesi, "Belki de anlatıcı, kendi hikâyesini de bu gölgelerin arasına saklıyordu," anlatıcının kendi anlatma eylemine, yani kurmaca metnin kendisine gönderme yaptığını açıkça gösteriyor. Anlatıcı, okuyucuyu yazdığı metnin bir kurmaca olduğu gerçeğiyle yüzleştiriyor ve kendi rolünü sorguluyor.
-
Seçenekleri Değerlendirelim:
-
A) Bilinç akışı: Bu teknik, karakterin zihninden geçen düzensiz, çağrışımsal düşünceleri, iç konuşmaları aktarır. Parçada belirli bir karakterin zihin akışı değil, anlatının genel yapısı ve anlatıcının rolü üzerine bir yorum var. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
-
B) Üstkurmaca: Üstkurmaca (metafiction), bir kurmaca eserin kendi kurmaca doğasına dikkat çekmesi, kendi yazılma sürecini, anlatıcısını veya kurgusunu sorgulamasıdır. Anlatıcı, okuyucuya "Bu bir hikaye ve ben onu anlatıyorum" mesajını verir. Parçadaki "anlatıcı, kendi hikâyesini de bu gölgelerin arasına saklıyordu" ifadesi, anlatıcının kendi anlatma eylemine ve hikayenin kurmaca yapısına gönderme yaparak tam da üstkurmacanın bir örneğini sunar. Bu teknik, okuru metnin bir kurgu olduğu gerçeğiyle yüzleştirerek metne "yabancılaştırma" işlevi görür. Bu nedenle B seçeneği çok güçlü bir adaydır.
-
C) Geriye dönüş: Bu teknik, şimdiki zamandaki olayları açıklamak için geçmişe dönülmesini ifade eder. Parçada geçmişe yönelik belirli bir olay anlatımı veya flashback yoktur. Bu nedenle C seçeneği doğru değildir.
-
D) İç çözümleme: Bu teknik, karakterlerin duygu, düşünce ve psikolojik durumlarının anlatıcı tarafından derinlemesine incelenmesidir. Parçada belirli bir karakterin iç dünyasına yönelik detaylı bir çözümleme değil, anlatının genel yapısı üzerine bir yorum bulunmaktadır. Bu nedenle D seçeneği doğru değildir.
-
E) Leitmotiv: Leitmotiv, bir eserde belirli bir tema, fikir, nesne veya karakterin tekrar eden bir şekilde kullanılmasıyla vurgu yapılmasıdır. Parçada "gölgeler" kavramı bir motif olarak geçse de, anlatıcının kendi hikayesini anlatma eylemine doğrudan gönderme yapması, leitmotivden ziyade üstkurmaca tekniğine işaret eder. Leitmotiv, parçanın ana tekniği değildir. Bu nedenle E seçeneği doğru değildir.
-
Sonuç:
Parçadaki anlatıcının kendi hikayesini anlatma eylemine gönderme yapması ve hikayenin kurmaca doğasına dikkat çekmesi, üstkurmaca tekniğinin en belirgin özelliğidir. Bu durum, okuyucuyu metnin bir kurgu olduğu gerçeğiyle yüzleştirir ve metne farklı bir bakış açısıyla yaklaşmasını sağlar.
Cevap B seçeneğidir.
