19. yüzyılda Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti üzerindeki politikaları, "Şark Meselesi" olarak adlandırılmıştır. Bu mesele, Osmanlı'nın zayıflamasıyla birlikte Avrupa'nın büyük güçlerinin Osmanlı toprakları üzerindeki çıkar çatışmalarını ifade eder.
Şark Meselesi'nin temel unsurları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Osmanlı'nın Balkanlardaki topraklarının paylaşılması
B) Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası
C) İngiltere'nin sömürge yollarının güvenliğini sağlama amacı
D) Osmanlı Devleti'nin Avrupa Birliği'ne üyelik talepleri
E) Boğazlar üzerindeki kontrol mücadelesi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, 19. yüzyıl Avrupa siyasetinin önemli konularından biri olan "Şark Meselesi"ni ve bu meselenin temel unsurlarını anlamamız isteniyor. Şark Meselesi, Osmanlı Devleti'nin zayıflamasıyla birlikte Avrupa'nın büyük güçlerinin Osmanlı toprakları üzerindeki çıkar çatışmalarını ifade eder. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Osmanlı'nın Balkanlardaki topraklarının paylaşılması: 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki gücü azaldıkça, bölgedeki milliyetçi ayaklanmalar ve Avrupa devletlerinin (özellikle Rusya ve Avusturya-Macaristan) bu topraklarda hak iddia etme çabaları Şark Meselesi'nin en temel unsurlarından biriydi. Bu durum, birçok savaş ve diplomatik krize yol açmıştır. Dolayısıyla bu, Şark Meselesi'nin bir parçasıdır.
- B) Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası: Rusya'nın Karadeniz üzerinden Akdeniz'e inme ve boğazlar üzerinde kontrol sağlama amacı, yüzyıllardır süregelen bir dış politika hedefiydi. Bu hedef, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü doğrudan tehdit ediyor ve diğer Avrupa güçleriyle (özellikle İngiltere) sürekli bir rekabete neden oluyordu. Bu da Şark Meselesi'nin önemli bir unsurudur.
- C) İngiltere'nin sömürge yollarının güvenliğini sağlama amacı: İngiltere, Hindistan gibi önemli sömürgelerine giden deniz yollarının (özellikle Süveyş Kanalı açıldıktan sonra) güvenliğini sağlamak istiyordu. Rusya'nın Akdeniz'e inmesi ve Osmanlı topraklarında güçlenmesi, İngiltere'nin bu hayati çıkarlarını tehdit ediyordu. Bu nedenle İngiltere, genellikle Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü koruma politikası izlemiştir. Bu da Şark Meselesi'nin bir parçasıdır.
- D) Osmanlı Devleti'nin Avrupa Birliği'ne üyelik talepleri: Avrupa Birliği, 20. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkmış bir siyasi ve ekonomik entegrasyon projesidir. 19. yüzyılda böyle bir kurum veya oluşum mevcut değildi. Dolayısıyla Osmanlı Devleti'nin Avrupa Birliği'ne üyelik talebinde bulunması tarihsel olarak mümkün değildir. Bu seçenek, verilen zaman dilimiyle (19. yüzyıl) ve kurumun varlığıyla (Avrupa Birliği) çelişmektedir.
- E) Boğazlar üzerindeki kontrol mücadelesi: İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan stratejik öneme sahip geçitlerdir. Bu boğazlar üzerindeki kontrol, hem Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası hem de diğer Avrupa devletlerinin (özellikle İngiltere ve Fransa) deniz ticareti ve askeri hareketlilikleri açısından hayatiydi. Bu nedenle boğazlar üzerindeki egemenlik, Şark Meselesi'nin en kritik konularından biriydi ve birçok uluslararası konferans ve antlaşmaya konu olmuştur. Bu da Şark Meselesi'nin bir unsurudur.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, "Osmanlı Devleti'nin Avrupa Birliği'ne üyelik talepleri" 19. yüzyıl Şark Meselesi'nin temel unsurları arasında yer almaz. Çünkü Avrupa Birliği o dönemde var olmayan bir yapıdır.
Cevap D seçeneğidir.
