11. sınıf tarih 2. dönem 1. yazılı senaryoları Çözümlü örnek Sorular

Adım adım çözüm:

1. Soruyu Anlama: Soru, 19. yüzyıl başlarında kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusunun devlet-toplum ilişkilerinde yarattığı temel değişimi sormaktadır. Özellikle modern ordu teşkilatının siyasi ve sosyal boyutlarına odaklanılmalıdır.

2. Asakir-i Mansure-i Muhammediye'nin Kuruluş Amacı ve Özellikleri:

• Bu ordu, II. Mahmut döneminde 1826'da Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye) sonrasında kurulmuştur.
• Kuruluş amacı, Avrupa tarzında eğitimli, disiplinli ve doğrudan padişaha bağlı modern bir ordu oluşturmaktı.
• Yeniçeri Ocağı gibi devşirme sistemine dayalı kapıkulu ordusu yerine, daha çok halktan (Müslüman tebaa) toplanan askerlerden oluşacaktı. Bu, "yurttaş askerliği" kavramına doğru atılmış önemli bir adımdı.

3. Seçeneklerin Değerlendirilmesi:

• [A] Askerlik mesleğinin sadece belirli bir zümrenin tekelinden çıkarak daha geniş kitlelere yayılmasına zemin hazırlanması: Yeniçeri Ocağı gibi eski yapılar, askerliği belirli bir zümreye (devşirmeler, sonraki dönemlerde Yeniçeri çocukları ve ocakla ilişkili esnaf) has kılıyordu. Asakir-i Mansure'nin kurulmasıyla birlikte, özellikle sonraki dönemlerde yaygınlaşacak olan zorunlu askerlik (kura sistemi) ile askerlik görevi Müslüman halkın genelini kapsayacak hale gelmiştir. Bu durum, askerliğin toplumsal tabanını genişletmiş ve belirli bir zümrenin tekelinden çıkmasını sağlamıştır. Bu, devlet-toplum ilişkilerinde önemli bir sosyal değişimdir ve "yurttaş askerliği" fikrinin ilk adımlarından biridir. Bu ifade, doğru bir tespittir.
• [B] Gayrimüslim tebaanın askere alınmasıyla birlikte toplumsal eşitliğin tam olarak sağlanması: Asakir-i Mansure-i Muhammediye döneminde gayrimüslimler henüz askere alınmıyordu. Gayrimüslimlerin askere alınması Tanzimat Dönemi'nde tartışılmış, Islahat Fermanı (1856) ile gündeme gelmiş ancak uygulamada ciddi sorunlar yaşanmış ve çoğunlukla bedel-i askerlik uygulaması devam etmiştir. Dolayısıyla bu dönem için tam bir eşitlik söz konusu değildir.
• [C] Taşra ayanlarının askeri gücünün artırılarak merkezi otoritenin zayıflaması: Tam tersine, modern ordu kurma çabaları merkezi otoriteyi güçlendirme amacını taşıyordu. Ayanlar, merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde güçlenmişlerdi ve II. Mahmut ayanların gücünü kırmak için çeşitli adımlar atmıştır.
• [D] Geleneksel askeri birliklerin (Yeniçeriler) eski güçlerini koruyarak reformlara direnmeye devam etmesi: Asakir-i Mansure'nin kurulması, Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasından sonra gerçekleşmiştir. Dolayısıyla Yeniçeriler bu dönemde artık varlıklarını sürdürmemektedirler.
• [E] Ordu içinde dini eğitim ve tarikatların etkisinin artırılması: Modern ordu, Batı tarzı bir eğitim ve disiplin anlayışıyla kurulmuştur. Tarikatların ve dini eğitimin Yeniçeri Ocağı üzerindeki etkisi, ocağın kaldırılmasının nedenlerinden biriydi. Modern ordu, bu tür etkilerden arındırılmayı hedeflemiştir.

4. Sonuç: Asakir-i Mansure-i Muhammediye'nin kurulmasıyla birlikte, askerlik görevi artık sadece bir zümrenin değil, Müslüman tebaanın genelinin yükümlülüğü haline gelmeye başlamıştır. Bu durum, toplumun daha geniş kesimlerinin devletin askeri yapısıyla doğrudan ilişkilenmesine ve "yurttaş askerliği" fikrinin temellerinin atılmasına yol açmıştır. Bu da devlet-toplum ilişkilerinde önemli bir dönüşümü ifade eder.