Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyıl sonları ve 19. yüzyıl başlarında karşılaştığı dış tehditler arasında, Mısır Meselesi önemli bir yer tutar. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanı, hem iç hem de dış güçlerin müdahalesine yol açan karmaşık bir sorun haline gelmiştir.
Mısır Meselesi'nin Osmanlı Devleti için bir dış tehdit niteliği kazanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mehmet Ali Paşa'nın Avrupa devletleriyle ittifak kurması
B) İngiltere ve Fransa'nın Mısır'daki çıkarları nedeniyle olaya müdahil olması
C) Osmanlı donanmasının Mısır ordusu karşısında yetersiz kalması
D) Rusya'nın Osmanlı'ya destek verme karşılığında Boğazlar üzerinde hak talep etmesi
E) Mehmet Ali Paşa'nın Osmanlı halifeliğini ele geçirme amacı
Sevgili öğrenciler, bu soru Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyıl sonları ve 19. yüzyıl başlarında karşılaştığı önemli bir dış sorun olan Mısır Meselesi'nin neden bir dış tehdit haline geldiğini anlamamızı istiyor. Hadi bu karmaşık konuyu adım adım inceleyelim:
- Mısır Meselesi'nin Başlangıcı: Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Osmanlı Devleti'nin Mısır valisiydi. Ancak zamanla güçlenerek merkezi otoritenin dışına çıkmaya ve kendi bağımsız bir devletini kurmaya çalıştı. Bu durum, başlangıçta Osmanlı Devleti'nin iç sorunu niteliğindeydi; yani bir vali isyanıydı.
- Dış Tehdit Niteliği Kazanması: Bir iç sorun olan Mehmet Ali Paşa isyanının "dış tehdit" haline gelmesinin temel nedeni, Avrupa'nın büyük güçlerinin (özellikle İngiltere ve Fransa) bu olaya müdahil olmasıdır.
- Avrupa Devletlerinin Çıkarları:
- İngiltere: Mısır, İngiltere'nin Hindistan sömürgelerine giden deniz yolu üzerinde stratejik bir konumdaydı. Mehmet Ali Paşa'nın bağımsızlaşması veya bölgede çok güçlenmesi, İngiltere'nin ticaret yollarını ve Akdeniz'deki çıkarlarını tehdit edebilirdi. İngiltere, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü koruyarak bu stratejik dengeyi sürdürmek istiyordu.
- Fransa: Fransa'nın da Mısır ve Doğu Akdeniz üzerinde tarihsel emelleri vardı. Mehmet Ali Paşa'ya başlangıçta destek vermiş gibi görünse de, onun aşırı güçlenmesi ve bölgedeki dengeleri bozması Fransa'nın da çıkarlarına ters düşebilirdi.
- Müdahalenin Sonuçları: Bu büyük devletlerin kendi çıkarları doğrultusunda Mısır Meselesi'ne diplomatik ve hatta askeri olarak müdahil olmaları, iç isyanı uluslararası bir krize dönüştürdü. Osmanlı Devleti, kendi valisiyle başa çıkmakta zorlanınca, Avrupa devletlerinin arabuluculuğuna ve desteğine ihtiyaç duydu. Bu durum, Osmanlı'nın iç işlerine dışarıdan müdahaleyi beraberinde getirdi ve meselenin "dış tehdit" niteliğini pekiştirdi.
- Diğer Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Mehmet Ali Paşa'nın Avrupa devletleriyle ittifak kurması: Bu, Mehmet Ali Paşa'nın bir taktiğiydi ve Avrupa devletlerinin müdahalesinin bir sonucu veya aracıydı, temel nedeni değildi. Avrupa devletleri, kendi çıkarları olmasaydı bu ittifaklara sıcak bakmazdı.
- C) Osmanlı donanmasının Mısır ordusu karşısında yetersiz kalması: Bu, Osmanlı'nın iç zayıflığını gösterir ve isyanın neden bastırılamadığını açıklar. Ancak meselenin neden "dış" tehdit haline geldiğini açıklamaz.
- D) Rusya'nın Osmanlı'ya destek verme karşılığında Boğazlar üzerinde hak talep etmesi: Bu, Hünkar İskelesi Antlaşması ile gerçekleşen bir sonuçtu ve Osmanlı'nın Mehmet Ali Paşa'ya karşı Rusya'dan yardım istemesinin bir bedeliydi. Yani, meselenin dış tehdit haline gelmesinin bir nedeni değil, dış müdahalenin bir sonucuydu.
- E) Mehmet Ali Paşa'nın Osmanlı halifeliğini ele geçirme amacı: Bu, Mehmet Ali Paşa'nın iç siyasi hedefiydi ve isyanın ciddiyetini artırıyordu. Ancak bu hedef, meselenin neden uluslararası bir sorun haline geldiğini açıklamaz.
Sonuç olarak, Mısır Meselesi'nin bir dış tehdit niteliği kazanmasının temel nedeni, İngiltere ve Fransa gibi büyük Avrupa devletlerinin Mısır'ın stratejik konumu ve bölgedeki güç dengesi üzerindeki kendi çıkarları nedeniyle olaya doğrudan müdahil olmalarıdır.
Cevap B seçeneğidir.
