🎓 11. sınıf tarih 2. dönem 1. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 11. sınıf tarih 2. dönem 1. yazılı sınavınızda karşılaşabileceğiniz I. Dünya Savaşı'nın sonları, Osmanlı Devleti'nin işgali, Milli Mücadele'nin başlangıcı ve Kurtuluş Savaşı cepheleri gibi kritik konuları kapsamaktadır. Amacımız, bu karmaşık dönemi sade ve anlaşılır bir şekilde özetleyerek sınava daha iyi hazırlanmanıza yardımcı olmaktır.
📌 I. Dünya Savaşı Sonrası Osmanlı Devleti ve Mondros
I. Dünya Savaşı'nın sonunda Osmanlı Devleti, ağır bir yenilgi alarak İtilaf Devletleri ile Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalamak zorunda kaldı. Bu antlaşma, Osmanlı'nın fiilen sona erdiğinin ilk adımıydı.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti adına Rauf Orbay tarafından imzalandı.
- Önemli Maddeler:
- 7. Madde: İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durum ortaya çıkarsa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecekti. Bu madde, Anadolu'daki işgallerin yasal dayanağı oldu.
- 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) karışıklık çıkarsa İtilaf Devletleri buraları işgal edebilecekti. Bu madde, Doğu'da bir Ermeni devleti kurma amacını taşıyordu.
- Osmanlı ordusu terhis edildi, donanması İtilaf Devletleri'ne teslim edildi, haberleşme ve ulaşım araçları İtilaf Devletleri'nin kontrolüne geçti.
⚠️ Dikkat: Mondros Ateşkesi, Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını yok sayan ve ülkeyi işgallere açık hale getiren bir antlaşmadır. Özellikle 7. madde, işgallere zemin hazırlayan en tehlikeli maddedir.
📌 Paris Barış Konferansı ve İşgaller
Mondros'un ardından İtilaf Devletleri, Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak için Paris Barış Konferansı'nı topladı ve işgallere başladı.
- Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919): I. Dünya Savaşı'nda yenilen devletlerle yapılacak barış antlaşmalarının esasları belirlendi. Osmanlı topraklarının paylaşımı konusunda İngiltere ve İtalya arasında anlaşmazlık çıktı, İzmir ve çevresi Yunanistan'a verildi.
- Anadolu'daki İlk İşgaller:
- İngilizler: Musul, Antep, Urfa, Maraş, Samsun, Batum.
- Fransızlar: Adana, Mersin, Hatay, Zonguldak.
- İtalyanlar: Antalya, Konya, Muğla.
- Yunanlılar: İzmir (15 Mayıs 1919'da) ve çevresi.
💡 İpucu: İzmir'in Yunanlılar tarafından işgali, Türk milletinin tepkisini artıran ve Milli Mücadele'nin fiilen başlamasına yol açan önemli bir dönüm noktasıdır.
📌 Milli Mücadele'nin Başlangıcı ve Örgütlenmesi
İşgallere karşı Türk halkı, bölgesel direniş örgütleri kurarak tepki gösterdi. Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya geçişiyle bu direniş, ulusal bir mücadeleye dönüştü.
- Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): İşgallere karşı halkı örgütlemek ve milli bilinci uyandırmak amacıyla Samsun'a geldi.
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgalleri protesto eden mitingler düzenlenmesini istedi. Milli bilinci uyandırmaya yönelik ilk adımdır.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Milli Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi belirlendi. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesi, ulusal egemenliğe vurgu yapar.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından toplandı. Bölgesel olmasına rağmen ulusal kararlar alındı. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz" ilkesi kabul edildi. Manda ve himaye reddedildi.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm yurdu temsil eden delegelerle toplandı. Erzurum Kongresi kararları genişletilerek ulusal hale getirildi. Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi.
📝 Unutma: Amasya Genelgesi, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizerken; Erzurum ve Sivas Kongreleri, bu mücadelenin örgütlenmesini ve ulusal karakterini pekiştirmiştir.
📌 Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Millî
Milli Mücadele'nin örgütlenmesiyle birlikte, İstanbul'daki Osmanlı yönetimi de bazı adımlar atmak zorunda kaldı.
- Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): Mustafa Kemal ile Salih Paşa (Osmanlı Hükümeti adına) arasında yapıldı. Osmanlı Hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmen tanıdı. Mebusan Meclisi'nin toplanması kararlaştırıldı.
- Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin Açılması (12 Ocak 1920): İstanbul'da açıldı.
- Misak-ı Millî (Milli Yemin) Kararları (28 Ocak 1920): Mebusan Meclisi'nde kabul edildi. Türk vatanının sınırları çizildi, kapitülasyonlar reddedildi, azınlık hakları ve boğazlar gibi konularda bağımsızlık vurgulandı.
⚠️ Dikkat: Misak-ı Millî kararları, İtilaf Devletleri'nin tepkisini çekti ve İstanbul'un resmen işgaline (16 Mart 1920) yol açtı. Bu durum, yeni bir meclisin açılmasını zorunlu kıldı.
📌 Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması ve İlk Çalışmaları
İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine, Ankara'da yeni bir meclis kuruldu.
- TBMM'nin Açılması (23 Nisan 1920): Mustafa Kemal'in çağrısıyla Ankara'da açıldı. Ulusal egemenliğe dayalı, olağanüstü yetkilere sahip bir meclisti.
- İlk Kararlar (24 Nisan 1920):
- Hükümet kurmak zorunludur.
- Geçici bir hükümet başkanı tanımak doğru değildir.
- Meclisin üstünde hiçbir güç yoktur (İstanbul Hükümeti'nin yok sayıldığı anlamına gelir).
- Padişah ve Halife'nin durumu, işgalden kurtulunca Meclis tarafından belirlenecektir.
- Meclis başkanı, hükümetin de başkanıdır.
- Özellikleri: Kurucu, ihtilalci, gazi, demokratik, ulusal ve savaş meclisi niteliğindedir. Yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde toplamıştır (Güçler Birliği ilkesi).
💡 İpucu: TBMM'nin açılması, Milli Mücadele'nin tek bir merkezden yönetilmesini sağlamış ve ulusal egemenlik ilkesinin en somut adımı olmuştur.
📌 Kurtuluş Savaşı Cepheleri
TBMM, açıldıktan sonra işgalci güçlere karşı üç ana cephede mücadele etti: Doğu, Güney ve Batı cepheleri.
- Doğu Cephesi:
- Kimlerle savaşıldı: Ermenilerle.
- Komutan: Kazım Karabekir Paşa.
- Önemli Olay: Sarıkamış'ın geri alınması.
- Sonuç: Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) ile Ermeni meselesi çözüldü. TBMM'nin ilk siyasi başarısı ve uluslararası alandaki ilk antlaşmasıdır.
- Güney Cephesi:
- Kimlerle savaşıldı: Fransızlar ve onlara destek veren Ermeni çeteleriyle.
- Önemli Şehirler: Antep, Maraş, Urfa.
- Özellik: Düzenli ordu yerine Kuvâ-yi Milliye birlikleri (halk direnişi) etkili oldu.
- Önemli Kahramanlar: Sütçü İmam (Maraş), Şahin Bey (Antep), Ali Saip Bey (Urfa).
- Sonuç: Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile Fransa ile anlaşma sağlandı. Hatay dışındaki Güney sınırı belirlendi.
- Batı Cephesi:
- Kimlerle savaşıldı: Yunanlılarla.
- Özellik: Düzenli ordu kuruldu ve en çetin savaşlar bu cephede yaşandı.
- Önemli Savaşlar:
- I. İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi. Teşkilat-ı Esasiye (ilk anayasa) kabul edildi. Londra Konferansı düzenlendi. Afganistan ile Dostluk Antlaşması, Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması imzalandı.
- II. İnönü Savaşı (23-31 Mart 1921): Düzenli ordunun ikinci zaferi.
- Kütahya-Eskişehir Savaşları (10-24 Temmuz 1921): Türk ordusunun yenilgisi. Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verildi.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): "Hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." sözüyle Mustafa Kemal'in stratejisi. Türk ordusunun zaferi. Mustafa Kemal'e Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verildi.
- Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos - 9 Eylül 1922): Kesin zafer. Yunan ordusu Anadolu'dan tamamen çıkarıldı.
⚠️ Dikkat: Batı Cephesi'ndeki zaferler, TBMM'nin uluslararası alandaki prestijini artırmış ve Mudanya Ateşkesi ile Lozan Barış Antlaşması'na giden yolu açmıştır.
📌 Mudanya Ateşkes Antlaşması ve Lozan Barış Antlaşması
Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhası Mudanya Ateşkesi ile sona erdi ve Lozan'da yeni Türk Devleti'nin varlığı uluslararası alanda tanındı.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Türk ordusunun askeri zaferlerinin ardından imzalandı. Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarıldı. Osmanlı Devleti hukuken sona erdi.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk Devleti'nin bağımsızlığını ve uluslararası statüsünü tescil eden antlaşmadır.
- Önemli Konular: Sınırlar (Hatay hariç), kapitülasyonların kaldırılması, azınlıklar Türk vatandaşı sayıldı, Boğazların statüsü (uluslararası komisyon yönetimi), savaş tazminatları (Karaağaç ve Bosnaköy Türkiye'ye verildi), Osmanlı borçları.
💡 İpucu: Lozan Antlaşması, Türk Devleti'nin tam bağımsızlığını sağlayan ve Misak-ı Millî hedeflerine büyük ölçüde ulaşılmasını sağlayan önemli bir diplomatik zaferdir.
