Osmanlı Devleti, $18.$ yüzyılın sonlarından $20.$ yüzyılın başlarına kadar, hem iç dinamiklerden hem de uluslararası gelişmelerden kaynaklanan ciddi tehditlerle karşı karşıya kalmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını tehdit eden dış faktörlerden biri değildir?
A) Avrupa devletlerinin Osmanlı toprakları üzerindeki çıkar çatışmaları.
B) Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası ve Balkanlardaki Panslavizm faaliyetleri.
C) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımlarının azınlıklar üzerindeki etkisi.
D) Sanayi İnkılabı'nın etkisiyle Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlı hale gelmesi.
E) Yeniçerilerin devlet otoritesine karşı çıkardığı isyanlar.
Değerli öğrenciler, bu soru, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde karşılaştığı tehditleri iç ve dış faktörler olarak ayırmamızı istiyor. Osmanlı'nın siyasi varlığını tehdit eden unsurları doğru bir şekilde analiz etmek için her seçeneği dikkatlice inceleyelim.
- A) Avrupa devletlerinin Osmanlı toprakları üzerindeki çıkar çatışmaları: Bu durum, İngiltere, Fransa, Avusturya ve Rusya gibi büyük Avrupa güçlerinin Osmanlı topraklarını kendi nüfuz alanlarına katma veya paylaşma mücadelelerini ifade eder. Bu çatışmalar, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü ve siyasi bağımsızlığını doğrudan tehdit eden, dışarıdan kaynaklanan bir faktördür.
- B) Rusya'nın sıcak denizlere inme politikası ve Balkanlardaki Panslavizm faaliyetleri: Rusya'nın Karadeniz üzerinden Akdeniz'e ulaşma (sıcak denizlere inme) ve Balkanlardaki Slav kökenli halkları kendi çatısı altında birleştirme (Panslavizm) politikaları, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında birçok savaşa yol açmış ve Balkanlardaki azınlıkların isyan etmesine zemin hazırlamıştır. Bu da açıkça dış kaynaklı bir tehdittir.
- C) Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımlarının azınlıklar üzerindeki etkisi: 1789 Fransız İhtilali, "her millete bir devlet" fikrini yayarak çok uluslu imparatorlukları derinden etkilemiştir. Osmanlı Devleti'ndeki Sırplar, Rumlar, Bulgarlar gibi azınlıklar, bu milliyetçilik akımının etkisiyle bağımsızlık talepleriyle ayaklanmışlardır. Fransız İhtilali dış bir olay, yaydığı fikirler ise dış kaynaklı bir tehdit unsuru olmuştur.
- D) Sanayi İnkılabı'nın etkisiyle Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlı hale gelmesi: İngiltere'de başlayan Sanayi İnkılabı, Avrupa'da üretim kapasitesini artırmış ve Osmanlı pazarlarını ucuz Avrupa mallarıyla doldurmuştur. Kendi sanayisini kuramayan Osmanlı Devleti, Avrupa'nın açık pazarı haline gelmiş, dışarıdan borç almak zorunda kalmış ve ekonomik olarak Avrupa devletlerine bağımlı hale gelmiştir. Sanayi İnkılabı dış kaynaklı bir gelişme olduğu için, bunun Osmanlı ekonomisi üzerindeki olumsuz etkisi de dış faktör olarak değerlendirilir.
- E) Yeniçerilerin devlet otoritesine karşı çıkardığı isyanlar: Yeniçeriler, Osmanlı ordusunun önemli bir parçasıydı ancak zamanla bozulmuş ve devletin merkezi otoritesine karşı sık sık isyanlar çıkarmışlardır. Bu isyanlar, devletin iç işleyişinden kaynaklanan, askeri ve siyasi bir iç sorundur. Dışarıdan gelen bir tehdit veya etki değildir. Yeniçeriler, Osmanlı Devleti'nin kendi içindeki bir kurum olduğu için, onların çıkardığı isyanlar iç faktör olarak kabul edilir.
Soru, Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını tehdit eden dış faktörlerden biri olmayanı sorduğu için, Yeniçeri isyanları iç faktör kategorisine girer.
Cevap E seçeneğidir.
