Sevgili öğrenciler, 19. yüzyıl Osmanlı tarihi, büyük değişimlerin ve zorlu mücadelelerin yaşandığı bir dönemdir. Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı ve Mısır Sorunu da bu dönemin en kritik olaylarından biridir. Bu sorunu anlamak için, olayın temel dinamiklerini ve uluslararası boyutunu iyi kavramamız gerekiyor.
Öncelikle, sorumuz bize Mısır Sorunu'nun ortaya çıkmasında etkili olan temel nedenlerden hangisinin bulunmadığını soruyor. Bu tür sorularda, verilen seçenekleri dikkatlice değerlendirerek, olayın ana sebepleriyle doğrudan ilişkili olmayan seçeneği bulmamız gerekir.
A) Mehmet Ali Paşa'nın Mısır'daki gücünü artırarak bağımsız hareket etme isteği: Bu, Mısır Sorunu'nun en temel nedenlerinden biridir. Mehmet Ali Paşa, Mısır'da modern bir ordu ve donanma kurarak, ekonomik ve askeri gücünü artırmış, Osmanlı Devleti'nden bağımsız hareket etme ve kendi hanedanlığını kurma amacı gütmüştür. Bu durum, isyanın ve sorunun doğrudan kaynağıdır.
B) Osmanlı merkezi yönetiminin Mısır üzerindeki denetimini kaybetmesi: Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyılın başlarında merkezi otoritesinin zayıflaması, taşradaki valilerin güçlenmesine zemin hazırlamıştır. Mısır da bu bölgelerden biriydi ve Mehmet Ali Paşa'nın güçlenmesi, merkezi yönetimin buradaki denetimini kaybetmesinin bir sonucuydu. Bu durum, sorunun ortaya çıkışındaki yapısal nedenlerden biridir.
C) Mehmet Ali Paşa'nın Suriye valiliğini talep etmesi ve bu talebin reddedilmesi: Mehmet Ali Paşa, Yunan İsyanı'nda Osmanlı Devleti'ne yardım etmiş ve karşılığında Girit ve Mora valilikleri kendisine vaat edilmişti. Mora'nın kaybedilmesi üzerine Suriye valiliğini talep etti. Osmanlı Devleti'nin bu talebi reddetmesi, Mehmet Ali Paşa'nın Suriye'ye saldırmasına ve isyanın daha da büyümesine yol açan doğrudan bir tetikleyici olmuştur.
D) Rusya'nın Balkanlarda yeni Slav devletleri kurma amacı: Rusya'nın Balkanlardaki Slav halklarını kışkırtarak sıcak denizlere inme ve Balkanlarda nüfuzunu artırma politikası (Pan-Slavizm), 19. yüzyıl Osmanlı tarihi için önemli bir dış tehdit ve "Doğu Sorunu"nun bir parçasıdır. Ancak bu amaç, doğrudan Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanının veya Mısır Sorunu'nun ortaya çıkış nedeni değildir. Rusya, Mısır Sorunu'na müdahil olmuş (örneğin Hünkar İskelesi Antlaşması ile), ancak bu müdahale, kendi genel stratejik çıkarları doğrultusunda olayın bir sonucu veya fırsatı olarak gerçekleşmiştir, sorunun temel nedeni olarak değil. Balkanlardaki Slav devletleri kurma amacı, Mısır Sorunu'ndan ayrı ve farklı bir jeopolitik gündemdir.
E) İngiltere ve Fransa gibi büyük devletlerin Akdeniz'deki çıkarları doğrultusunda olaya müdahil olması: İngiltere ve Fransa gibi Avrupa devletleri, Akdeniz'deki ticaret yolları, Hindistan yolu ve Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünün korunması gibi stratejik çıkarlara sahipti. Mehmet Ali Paşa'nın güçlenmesi ve Osmanlı Devleti'nin zayıflaması, bu devletlerin çıkarlarını doğrudan tehdit ediyordu. Bu nedenle, Mısır Sorunu'nun uluslararası bir boyut kazanmasında ve bir "sorun" haline gelmesinde bu devletlerin çıkarları ve müdahaleleri temel bir rol oynamıştır.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, A, B, C ve E seçenekleri Mısır Sorunu'nun ortaya çıkmasında etkili olan temel nedenler arasında yer alırken, D seçeneği (Rusya'nın Balkanlarda yeni Slav devletleri kurma amacı) bu sorunun doğrudan bir nedeni değildir. Bu, Doğu Sorunu'nun farklı bir boyutunu temsil eder.
Cevap D seçeneğidir.
